Bütçeden detaylar

Temmuz ayının bütçe sonuçları içinde yeralan bazı alt kalemler, büyüme rakamının hız kesebileceği yönünde sinyaller veriyor

Geçen hafta açıklanmasını beklediğimiz Temmuz ayı kapasite kullanım oranları açıklanmadı. Onun yerine, Cuma günü Temmuz ayına ilişkin bütçe sonuçları açıklandı. Bütçe rakamlarına iki ayrı açıdan bakmak mümkün: Birincisi maliye politikası performansını izlemek açısından, diğeri ise KDV ve diğer dolaylı vergi hasılatı rakamlarına bakarak ekonomik aktivitelerinin ne kadar canlı olduğunu görebilmek için. Buna ilişkin gözlemler ayrı bir köşe olarak ele alınıyor.

Bu hafta ya da en geç gelecek hafta açıklanması gereken bir başka veri seti ise Haziran ayı dış ticaret rakamları. Bu konudaki beklentimiz, Mayıs ayındakine benzer yüksek bir dış ticaret açığı çıkması yönünde.

Geçen iki haftada hükümet ile cumhurbaşkanı arasında ortaya çıkan kararname restleşmesi piyasaları da etkiledi. Ancak buradan siyasi istikrarı bozacak ciddi bir sonuç çıkması henüz beklenmiyor.

Günün ya da haftanın konusu değil ama politikaya değinmişken bahsedelim: Anayasa Mahkemesi'nin Fazilet Partisi konusunda vereceği karar hem yurt içindeki hem de yurtdışındaki yatırımcıların zihnini en fazla meşgul eden konulardan birisi. Kararın ne zaman açıklanacağının bilinmemesi de ayrı bir belirsizlik unsuru.

AB'de magdur
Temmuz ayı itibariyle Avrupa Birliği'ndeki yıllık genel enflasyon oranı yüzde 2.4 oldu. Bu rakam bizdeki aylık rakamlarla mukayese edilecek kadar küçük gibi görünmekle birlikte, Avrupa Merkez Bankası'nın yıllık yüzde 2'lik sınırının üzerinde. Ayrıca, parasal birlik üyesi ülkelerin her birisinde ayrı ayrı ölçülen ulusal enflasyon rakamlarının istisnasız tamamı da yüzde 2 veya daha yukarısı. Bu durum parasal birliğin oluşturulmasından beri ilk defa ortaya çıktı.

Bu artışların nedeni olarak petrol ve gıda fiyatlarındaki sıçramalar gösteriliyor. Birlik içinde Fransa, Almanya ve Avusturya yüzde 2 ile en düşük enflasyona sahip ülkeler.

Diğer taraftan, İspanya ve İrlanda en olanları.

Birlik içinde en hızlı büyüyen ülke olan İrlanda'da enflasyon yüzde 5'i geçmiş durumda. Bu gelişmeler Avrupa Merkez Bankası'nın Eylül ayında 0.50 puanlık bir artış yapmasını neredeyse kesinleştirdi.

Yurtdışına yönelik diğer gözlemler
* ABD'de açıklanan veriler Fed'in başkanlık seçimlerine kadar faiz artışı yapmayacağını daha da güçlendirdi. Faizlere ilişkin bu beklentilere rağmen, ABD dış ticaret açığının korkulduğu kadar yüksek çıkmaması geçen Cuma günü doların Euro karşısında güçlenmesine yol açtı.

* Bazı OPEC üyelerinin petrol fiyatlarının düşmesini arzulamadıklarını söylemeleri ve ABD'nin petrol stokunda düşüş olduğunun görülmesi nedeniyle petrol fiyatları, geçen hafta 32 dolar seviyesine tekrar çıktı. Petrol fiyatının beklenenin üzerinde bu kadar uzun süre kalması Türkiye için hem cari işlemler dengesi hem de enflasyon açısından son derece olumsuz bir gelişme.

Bütçede dolaylı vergilerde duraklama
Temmuz ayı bütçe performansı geçen aylara göre daha zayıf. Bunun en belirgin göstergesi, faiz dışı fazla rakamının geçmiş 6 aydakilere göre daha düşük olması. Ancak, bu durumun Ağustos bütçesinde tekrar olumluya dönmesini bekliyoruz. Bunun iki nedeni var: Birincisi, Ağustos'ta yüklüce miktarda geçici vergi tahsil edildiğini düşünmemiz. Diğeri ise bu hafta yapılacak çok yüksek montanlı iç borç itfasından yüklü miktarda faiz vergisi elde edilecek olması. Bunlar faiz dışı fazlayı artıracak unsurlar. Ancak, bunlardan ikincisi yani yüklü bir iç borç ödemesinin yapılacak olması aynı zamanda Ağustos bütçesinde son derece büyük bir faiz harcaması olacağının da işareti. Dolayısıyla, belki ilk bakışta çelişkili görünmekle birlikte, Ağustos bütçesinde hem genel açığın hem de faiz dışı fazlanın büyük olmasını bekliyoruz. Ağustos'tan sonra iç borç itfalarının son derece az olması nedeniyle bütçe açığının çok yavaş artması da mümkün. Vergi gelirlerinin detaylarına bakıldığında en azından "dolaylı vergilerde bir duraklama mı var" sorusu akla geliyor. Dahilde alınan KDV Haziran'da en üst noktaya ulaştıktan sonra Temmuz'da küçük bir gerileme göstermiş. Dış ticaretten alınan vergiler de aynı durum var. En belirgin düşüş ise Taşıt alım vergisi tahsilatında olmuş. Bu, otomobil satışlarında bir yavaşlamanın işareti olabilir. Akaryakıt tüketim vergisini yorumlamak en zoru. Çünkü petrolün nihai fiyatını ayarlamak için bu vergi artırılabiliyor veya azaltılıyor. Belki sadece Temmuz ayı sonuçlarına bakarak bir sonuca varmak doğru değil ekonomik aktivitenin artış hızında bir düşüş var gibi. Tabii bu teşhissi koyabilmek için üretim cephesinden gelen verilere ihtiyaç var. Geçen hafta açıklanmadığına göre artık bu hafta çıkar diye beklediğimiz kapasite kullanımı verileri bu konuda ilk sinyal olabilir. Ancak, açıklanacak olan Temmuz ayı kapasite kullanımı rakamının tatil dönemi nedeniyle Haziran'a göre biraz düşük olmasını da iskonto etmek gerekiyor. Eğer ekonomik aktivitenin artış hızında bir yavaşlama var ise bunu enflasyon ve cari işlemler dengesi açısından olumlu yorumluyoruz.