Yeni ekonomi olgusu bugünlerde hepimizi fazlasıyla meşgul ediyor. Ancak ne olduğunu tam olarak anlamak mümkün olmuyor. Bilgisayar ve internet teknolojilerinin hakim olduğu iş yapma biçimi mi? Yoksa iletişim odaklı teknolojik gelişmelerin yarattığı yeni iş imkanları mı? Yeni ekonomi, yalnızca genç neslin anlayacağı, onlar tarafından ayakta tutulabilecek farklı bir işletme ve yönetim biçimi mi?
Belki de 'bunlardan hiçbirinde veya hepsinde doğruluk payı var' diyebiliriz. Yeni ekonomi, öncelikle eski ekonominin yeni versiyonu değil. Bu da ne demek oluyor derseniz, yeni ekonominin varlık anlamında en fazla 'değer verdiği' olgu 'düşünceler' ve bu düşünceleri üreten beyinler. Tamam, tarihin her döneminde bu ekonominin en değerli varlıklarından biri oldu. Ancak, şimdilerde şirketlerin geleceğini ve piyasa değerini ölçerken göz önünde bulundurulan en önemli varlıklar, sahip oldukları makineler, araziler veya fabrikalar değil. Yöneticilerin ve çalışanların 'düşünce' üretme ve bu düşünceleri 'paraya çevirebilme' hızı veya potansiyeli.
Çağ atlatan buluş olarak nitelendirebileceğimiz binlerce araç veya yöntem, geride bıraktığımız 20. Yüzyılda devreye girdi. Özellikle, uçak, telefon, televizyon, internet gibi iletişim ve ulaşım konusunda verim üreten buluşlar, ekonominin üretim hızını her seferinde kat kat arttırdı. Endüstriyel devrim öncesindeki tarım ekonomisinde, arazi sahibi olmak en önemli varlıkken, endüstriye geçişte 'sermaye sahibi olmak' en önemli ekonomik varlık olarak nitelendirildi. Hatta sermayeden yola çıkılarak, 'kapitalizm' ve onun anti-tezi olan 'komünizm' yıllarca ideoloji anlamında birbirleriyle çalıştılar.
Dünya çoklukla gelişmiş ülkelerin ticari ihtiyaçları doğrultusunda serbest ticaret ve üretim olgularına yönelirken, sermaye sahibi olmak en önemli ekonomik varlık olma özelliğini sürdürdü. Bu nitelik bugün de 'önemini' korumasına karşın, örneğin ABD gibi post-endüstriyel sürecine diğerlerinden önce başlamış bir toplumda çok önemli bir kriter olma niteliğini yitirmeye başlıyor. Bunun bir nedeni, bireylerin ve kurumların birikimlerini yöneten bazı kurumsal fonların ellerindeki milyarlarca dolarlık varlıklar, rotalarını kendileri seçebiliyor olması. Bu fonlar Çin'de bir internet servis sağlayıcıya yatırım yapabileceği gibi, New York'ta beş kişilik bir genç ve girişimci ekibi de destekleyebiliyor. İş kurmak için gerekli sermayenin eskisine oranla çok daha 'bulunabilir' olduğu bir ortamda, güç bir anlamda 'kapitalist'lerin elinden 'fikir sahiplerinin' eline geçebiliyor.
Yeni ekonomi çoklukla teknolojinin insan yaşamını hızlandırdığı ve kolaylaştırdığı bir ortam olarak algılanıyor. Oysa ekonomi literatüründe artık yeni ekonomi veya internet ekonomisi gibi olgular bile geride kalmaya başladı. 21. Yüzyılda karşılaşacağımız yeni çalışma ve üretim süreçlerini anlatan terimlerden benim en çok sevdiğim 'Yaratıcı Ekonomi' olgusu. Kişilerin ve şirketlerin fikir üretme ve yaratıcılık terazisinde tartılacağı bu yeni dönemde, 'revaçta olan çoğu ürün fazla ağır değil.' Bunlar kişilerin beyinlerinde saklı olan reklamcılık, iletişim ve yazılım alanlarındaki yeni uygulamalar. 'Hava-civa'nın yaşama dönüştürülmesi anlayacağınız. Revaçta olmanın ölçüsünü de çoğu kez sermaye piyasaları belirliyor. Ancak bir kamuoyu beğenisi ve beklentisi de bu ürünlerin değerini belirlemekte önemli rol oynuyor.
Yeni ekonomi derken, gözle görülür elle tutulur değerlerden çok, beynimizin içine bakmamız gerekmesi oldukça taze bir olgu.
