Doğu'da son durum

Bazen insan gidişat karşısında kendini çaresiz ve yalnız hisseder ya; son zamanlarda böyle yılgınlığa düşenlere ben Sema Pişkinsüt'ü örnek veriyorum:

"Bakın tek bir insan koca taşları nasıl yerinden oynatabiliyor" diyorum.

DSP Aydın Milletvekili Sema Pişkinsüt, TBMM İnsan Hakları Komisyonu Başkanı... Karakollar ve cezaevleri üzerine yaptığı çalışmalar ve işkence konusundaki kararlı takibiyle kamuoyunun dikkatini çekmişti.

Şimdi yine cesur bir hazırlığın içinde...

Yeni dosyasının adı; "Güneydoğu Raporu".

***

Pişkinsüt, geçen ay Doğu ve Güneydoğu'da Van'dan, Hakkari'ye, Batman'dan Diyarbakır'a kadar 10 ili gezdi. Resmi bir gezi değildi bu; kendi deyimiyle "Türkiye'nin Batısından bir yurttaş" olarak dolaştı "Doğu"yu...

Altında Şahin marka bir araba vardı. Bazı illerde peşine birkaç sivil polis arabası da takıldı. Sıcaklık araba içinde 47, dışarıda 60 dereceydi. Her ilde yerel yöneticilerden bürokratlara, başhekimlerden il sağlık müdürlerine, milli eğitim müdürlerinden baro yöneticilerine, yerel siyasetçilerden sıradan yurttaşlara kadar herkesle görüşüp, daha önce 1993'te, 1996'da ve 1998'de dolaştığı bölgede terörden sonraki durumu saptamaya çalıştı.

Dün Pişkinsüt'e "Güneydoğu izlenimleri"ni sordum.

Bölgeyi 2 yıl önceye göre çok daha rahatlamış bulduğunu anlattı. İnsanların daha rahat konuştuklarını ancak yoksulluğun tırmandığını söyledi.

"Ağrı'yı görmelisiniz. Durum korkunç... Sokaklar facia. Hastane felaket. İşsizlik, açlık had safhada... İnsanlar suskun. Acilen yetişmeliyiz" dedi.

Malum; Ağrı'da HADEP'li belediye başkanı istifa ettirilmiş, onun yerine bir belediye meclis üyesi seçilmiş, o da bir süre sonra MHP'ye geçmişti. Bölgede "eski kafa"nın hala işbaşında olduğunu gösteren en iyi örnek Ağrı... HADEP'li belediyelere kerhen gözyuman anlayış, fiilen hepsini temizlemek için uğraşıyor. Oysa bölge halkının içinde yer almayacağı bir çözümün çare değil, dayatma olacağını artık aklı başında her insan görüyor.

Ve neyse ki o insanlar arasında Sema Pişkinsüt gibiler de var.

***

Pişkinsüt, bölgeye geri göçten yeniden açılan yaylalar ve köylerin korucularca işgaline, bazı illerde hala terör ve uyuşturucu rantının dönmesinden sınır ticaretinin belli kişilere rant sağlamasına, işsizlikten PKK'nın gözden düşmesine, bölgedeki güvenlik güçlerinin yaklaşımından, kültürel haklar sorununa dek pek çok konuda ilginç gözlemler aktardı. Bunları bir rapor halinde hem Başbakan'a sunacak, hem kamuoyuna açıklayacak.

Ancak beni asıl çarpan Pişkinsüt'ün soruna bakış açısı oldu.

"Biz Batıda yaşayanlar meseleye doğuştan elde ettiğimiz bazı haklarla baktığımızda anlamakta güçlük çekiyoruz. Oysa Doğu'yu görüp, 'Orada olmak, orada yaşananları yaşamak insana ne gibi haklar talep ettirebilir' diye düşünmemiz lazım. Bu, Türkiye'nin ufkunu açar."

Batıdakiler böyle bakarlarsa kendi kendilerine, "Bunlar bize yapılsa kabul edebilir miyiz" sorusunu soracaklar ve olanları anlamaya çalışacaklar.

Bugüne dek işin "Doğuluların sorunu" olarak algılanması bölücülük paranoyasını besliyor, yabancıların müdahalesi, dış dayatma endişesi doğuruyordu. Bu çağdaş yaklaşım, çözüm için iç dinamikleri harekete geçiriyor. Asıl önemlisi "Birlikte çözüm" şansı yaratıyor.

"Nasıl kadın sorunu tek başına kadınların çözebileceği bir sorun değilse ve çağdaş erkeklerin desteği şart ise" diyor Pişkinsüt, "Güneydoğu sorunu da ancak Batılıların katılımı ile çözülebilir".

Bu yüzden "Size şunları veriyoruz" türünden onur kırıcı yaklaşımlar ve dayatmalardan vazgeçilmesini, soruna Doğulularla birlikte ve onların onurunu koruyarak "ortak bir çözüm" bulunmasını savunuyor.

"Çözümün önünü açacak olan büyük taraftır. Çözümü bulabilmek için öncelikle onlara kendilerini ifade edebilme ve örgütlenme şansı vermeli, bireysel hakları konusunda bilinçlendirmeliyiz" diyor.

***

Ve Pişkinsüt'ten son bir uyarı:

Bölge halen terör sonrası bir yenilenmenin umudu içinde bekliyor.

O yüzden Türkiye'nin önünü açacak politikaların acilen oluşturulması gerekiyor.

Bu yapılamazsa... "her şey çok kısa zamanda eski haline dönüşebilir".