FAALİYETTEN ZARAR
Türk sanayisinin kara yılında 468 özel şektör şirketi geçen yıl tarihinde ilk kez esas faaliyetinden zarar etti. 1.5 katrilyon lira faizden gelir elde eden özel sektör, bununla 857 trilyonluk zararını kapattı. Özel kuruluşlarda yaratılan katma değer; maaş, ücretler, ödenen faiz ve kira giderlerini bile karşılayamadı. 1999 yılında özel kuruluşların net karları 720 trilyon lira olurken, buna karşılık net kar içinde olan ana faaliyet dışı diğer gelirlerin toplamı 1 katrilyon 577 trilyon olarak gerçekleşti. Bu da faaliyet dışı gelirlerin bir önceki yıla göre yüzde 225.5 arttığını gösteriyor. Oysa bu oran 1998 yılında yüzde 87.7 olarak açıklanmıştı.

Geçen yıl ihracatta da daralma yaşandı. 1999'da bir önceki yıla göre dolar bazında yüzde 1.6'lık azalmayı ifade eden toplam 11 milyar 699 bin dolarlık ihracat yapıldı.

1999'da özel sektördeki karlılık oranları kamudan daha fazla düştü. Özel sektör kar marjı 1998'de yüzde 6.5 iken, 1999 yılında yüzde 3.8'e geriledi. Kamuda ise yüzde 3.9 olan karlılık oranı 3.4'e düştü.

Öte yandan özel kuruluşların kar oranında bir önceki yıla göre yüzde 9.7'lik gerileme yaşandı.

İstihdamın da gerilediği 99'da özel kuruluşların sayısının artmasına karşın, istihdamda yüzde 5'lik bir düşüş yaşandı. Toplam 549 bin 825 kişinin çalıştığı 500 büyük kuruluşta taşeronlaşma dikkat çekti.

Faiz geliri olmasa zarar çıkacaktı
TÜrkİye'nİn en büyük 468 özel şirketi, 1999 yılında "cepten yedi". Talebin daralması, satışların, üretimin ve karlılığın düşmesi, şirketlerin faaliyet getirlerinin tamamını genel giderlerine ayırmasına neden oldu.

Ancak yaratılan katma değer, bu giderlerin tamamını karşılamaya bile yetmedi. 1999 yılında katma değerin yüzde 57.9'u faize, yüzde 74.5'i maaş ve ücretlere, yüzde 1.8'si kiraya gitti. Milli gelir anlamında kâr yüzde -34.2 oldu. 1998 yılında faiz ve maaşların toplamdan aldıkları pay sırasıyla yüzde 41.5 ve 52.7 seviyesindeydi. Karın payı yüzde 4.6'ydı. Bu dağılımdaki dengesizlik ekonomideki ağır durgunluk ve krizden kaynaklandı. 1998'deki yüzde 4.6'nın da küçük bir pay olduğu düşünüldüğünde, son iki yıldır özel sektörün üretimden kaynak yaratamadığı ortaya çıktı. Geçmiş yıllarda üretimden yaratılan ve yeniden yatırıma dönüştürülebilen kaynak, yüzde 25 seviyesinde bulunuyordu.

1999'un "En"leri

En çok kâr edenler

Firma	(Milyar TL)
1- Tüpraş	330,066
2- Petrol Ofisi	111,248
3- Arçelik	83,998
4- Oyak-Renault	68,789
5- Petkim	59,472
6- Eti Bor A.ş.	58,295
7- TAI Tusaş Hava ve U	42,818
8- Vestel	33,217
9- Aksa Akrilik	28,188
10-Türkiye Kömür işl.	24,436

En çok zarar edenler

Firma	Zarar Tutarı
	(Milyar TL)
1-TEAŞ	61.307
2-Fiskobirlik	59.822
3-İskenderun Demir Çelik	56.892
4-Tekel	54.799
5-Karadon Kömür İşlet.	48.214
6-Sümer Holding	43.546
7-Raks Elektronik	32.498
8-SEKA	30.958
9-Kardemir	30.448
10-Ereğli Demir Çelik	24.922

Özel sektörde en çok zarar eden ilk 5

Firma Adı	Tutarı (Milyar TL)
1-Raks	32.498
2-Kardemir	30.448
3-Ereğli Demir Çelik	24.922
4-Paşabahçe	14.296
5-Erciyas Biracılık	11.541
6-İstanbul Çorap	8.936
7- Gümüşsuyu	6.628
8- Mis Süt	5.920
9- Nergis Tekstil	5.351
10- Demirdöküm	4.766

En çok yükselenler

Firma Adı	Sıra No 99-98
1-İmbat Tekstil	183-418
2-Man	148-302
3-Zorlu Linen	117-228
4-Altınmarka Gıda	350-486
5-Matesa Tekstil	293-402
6-İhlas Ev Aletleri	290-397
7-Likidgaz	355-460
8-Tusaş	254-355
9-Fatoğlu Gıda	270-370
10-Betek Boya	284-377

En çok düşenler

Firma Adı	Sıra No 99-98
1-Hema	390-160
2-Asil Çelik	269-138
3-ÇBS Boya	299-175
4-Türk Vagon San.	475-371
5-Çimbeton	485-399
6-Fiskobirlik	264-190
7-Erpiliç	416-330
8-Shell	194-258
9-Temsa	95-38
10-Çetinkaya	311-259

En karlı özeller

Firma Adı	Kar (milyar TL)
1-Arçelik	83.998
2-Oyak Renault	68.789
3-Vestel	33.217
4-Aksa.	28.188
5-Ak Enerji	22.155
6-Aygaz	20.468
7-Adana Çimento	19.432
8-Çolakoğlu Metl.	16.836
9-Netaş	15.396
10-Profilo	12.294

Dünyanın en büyükleri

Şirket	Satış
	(milyar Ş)
1- General Motors	176.5
2- Wal-Mart	166.8
3- Exxon	163.8
4- Ford	162.5
5- Daimler	159.9
10- Itochu	109.0
20- Nippon	78.5
25- Nissho	63.3
43- Credit Suisse	49.3
44- Türkiye	49.0

Toplamı GM'in üçte biri
Türkiye sanayisinin dünya ligindeki yeri, dünyanın en büyükleriyle karşılaştırıldığında net şekilde ortaya çıkıyor. Tüm şirketlerin toplam satışları 20.6 katrilyon, yani 1999 yılı ortalama dolar kuru ile yaklaşık 49 milyar dolarlık ediyor. Bu tutar, dünya sıralamasının başındaki General Motor'un rakamının yüzde 30'una bile erişemiyor. Dünyada 48 şirket tek başına Türkiye'nin 500 büyük sanayi şirketinin elde ettiği satış rakamın toplamından daha fazla gelir elde ediyor. Tüpraş, ABD'de ancak 435. sırayı alabiliyor.