Gaziantep'te bir avuç insan, Birecik barajının suları altında kalacak olan Belkıs Harabeleri'ni (Zeugma) kurtarmak için zamana karşı yarışıyor

BELKIS HARABELERİ
Helenistik dönemin en önemli ticaret merkezi olan Zeugma Antik Kentinde üç arkeolog, iki genç kadın restaratör ve 38 kişilik ekip harıl harıl çalışıyorlardı.

İki bin yıl önce Roma İmparatorluğunun en zengin tüccarları Antakya'dan Çin'e kadar uzanan İpekyolunu Zeugma'dan geçirmişler. Ve Fırat'ın kıyısındaki bu geniş arazide muhteşem villalar yaptırmışlar. Zenginliklerini, yerlere döşedikleri rengarenk mozaiklerle, nefis duvar freskleri, altın bronz heykellerle kanıtlayan Zeugmalılar MS 250. yılında Sasanilerin istilasına uğramış. Her taraf yakıp yıkıldıktan bir süre sonra büyük bir deprem ve erozyon 21 bin dönümlük arazideki kalıntıların üzerini tamamen örtmüş.

8 ay önce Gaziantep'in duyarlı valisi Muammer Güler, dünya tarihçileri tarafından İkinci Pompei olarak kabul edilen Belkıs Harabeleri'nin (Zeugma) kurtarılması için kendi bütçesinden ayırabildiği parayı arkeologlara vermiş ve; "Birecik barajındaki su seviyesi antik kenti büsbütün yutmadan ne kurtarabilirseniz kurtarın" demiş.

Gaziantep müzesinin arkeoloğu Mehmet Önel'in yardımına Ankara'dan gelen arkeolog Yusuf Yavaş ile Selçuk Şener sabahın yedisinden gece yarılarına kadar çalışıyorlar, ne kurtarabilirlerse oralara yoğunluk veriyorlar. Duvar resimlerine ve mozaiklere zarar vermeden özel yöntemlerle söküp Gaziantep Müzesi'ne götürüyorlar. Üçünün de acısı ortak. Diyorlar ki:

"Kim ne derse desin, hükümet Birecik Barajına izin vermeden önce çok kapsamlı ciddi bir araştırma yapılmalıydı. Baraj yetkililerinden hiç olmazsa üç ay kapakları kapamasını istiyoruz. Ama gecikirlerse her ay hükümetin 30 milyon dolar zarar edeceklerini söyleyerek kısa aralıklarla su kotunu yükseltiyorlar; üç villa sular altında kalacak."

'Kurtuluş parası GAMA'dan gelecek'
BİZDEN bir gün önce Belkıs harabelerini gezen Kültür Bakanı İstemihan Talay'la görüştük. O da şu görüşte:

"Şu anda kazılan bölge buzdağının tepesi kadar ufak bir bölümü. Aslında suyun altında kalacak olan villalardan çok daha güzelleri yukardaki tepelerde. Tarih boyunca sayısız villa, tiyatro, çarşı gibi antik eserlerin toprak altında kaldığını bilenler buraları zaten talan etmişler. Şimdi bizim ilk yapmak istediğimiz şey köylülerin yaşadığı, tanesi 50 milyon TL eden yüzbinlerce fıstık ağacının bulunduğu tepeleri zenginlerin istimlâkından kurtarmak. O zaman altındaki antik kenti ortaya çıkarıp Efes gibi bir açık hava müzesi yapabiliriz. Gama şirketi ve yabancı ortakları istimlâk parasını vermeyi kabul ediyorlar."

'Packard Bell Vakfı 5 milyon $ verecek'
4 NİSAN 1996'da Yap-İşlet-Devret modeliyle 1 milyar dolara inşa edilen Birecik barajı projesinin Genel Müdürü Yüksel Onaran 4 Kasım'da santral çalışmazsa devletin sadece elektrik değil, ayda 30 milyon dolar da kaybedeceğini söylüyor. Talay'ın bahsettiği istimlak parasını şirketinin ödeyemeyeceğini de vurgulayan Yüksel Onaran:

"Hükümetimiz zaten göl alanının kamulaştırılması için 30 trilyon TL ödemişti. Biz 15 Mayıs'ta Fransa'daki Nantes Üniversitesi'nden gelen arkeologlarla çalışma yapıyoruz. Onların yardımıyla Belkıs harabeleri hakkında 3 kitap kalınlığında rapor hazırlandı. Türkiye değil, dünyadaki hiç bir ülkenin hükümeti böyle büyük bir proje için bütçesinden para veremez. Bize Amerika'da Packard Bell Vakfı'nın bu proje için 5 milyon dolar vereceğini GAP'ın Genel Müdürü Dr. Olcay Ünver müjdeledi."

LEYLA UMAR