Amerika'da faizler yükseldi

Amerika'da Merkez Bankası'nın adı biraz değişiktir. Malum, ABD'nin siyasi sistemi federalizm. Para otoritesi de aynı yapıyı yansıtıyor. Adı "Federal Rezerv Sistemi". Kısaca Fed deniyor. Avrupa Merkez Bankası da ona benzer şekilde kuruldu.

Fed'in başında ise Alan Greenspan var. Para politikasının belirlenmesinde anahtar kişi o. Bir anlama Amerikan ekonomisinin patronu. Dünya ismini biliyor. Türkiye'de bile tanınıyor.

Salı günü önceden programlanmış çok önemli bir toplantı vardı. "Federal Açık Piyasa İşlemleri Komitesi" faiz hedefini belirliyor. Hedef yükselirse, para politikasının sıkıldığı, düşerse gevşediği anlaşılıyor.

Haftalardır dünya nefesini tutmuş toplantı sonucunu bekliyordu. Çünkü, genel kanı, Greenspan'ın faizleri arttıracağı yönünde idi. Faiz artışının ne kadar olacağı yada olması gerektiği tartışılıyordu.

Çoğunluk 0.5 puan öngörüyordu. 0.25 yada 0.75 diyenler de vardı. Piyasalar o nedenle gergindi. Bir an önce kararın açıklanmasını istiyorlardı. Neyse, gün geldi, komite toplantı ve heyecan bitti. Faizler beklendiği gibi 0.5 puan yükseltildi.

Büyüme
Amerikanın sorunu ekonominin çok hızlı büyümesi. En son 1980'lerin başında bir resesyon yaşandı. 1982 seçimlerinde Körfez Savaşı galibi baba Bush'un Clinton'a yenilmesi genellikle ekonomideki yavaşlamaya bağlanır.

Ama Clinton Ocak 1983'de başkanlığı devraldığında ekonomi tekrar canlanmıştı. Canlanış o canlanış. Internet, Silikon vadisi, borsa falan derken, neredeyse dokuz yıldır ABD ekonomisi tam gaz gidiyor.

1999'un son çeyreğinde büyüme hızı yıllık tempoda yüzde 7.9'a çıktı. 2000'in ilk çeyreğinde yüzde 5.4'e geriledi ama bunun nedeni ithalattaki patlama. Yoksa iç tüketim artışı hala korkutucu bir düzeyde, yüzde 8.3'de seyrediyor.

Üstelik maliye politikası da fevkalade sıkı. Bu yıl federal bütçenin 125 milyar dolar fazla vereceği hesaplanıyor (Türkiye'nin milli geliri 200 milyar dolar). Bütçe fazlasının sürekli artmasına rağmen ekonomi bir türlü yavaşlamıyor.

Bu durumda işsizlik de devamlı azalıyor. Mart ayında işsizlerin oranı yüzde 3.9'a indi. Bu da bir rekor. 1957 yılından bu yana barış zamanında kaydedilen en düşük işsizlik oranı.

Enflasyon
Türkiye'de olsa, "oh ne güzel; büyüme hızlı, bütçede fazla var, işsizlik kalmamış" diye seviniriz. Amerika ise tedirgin. Çünkü, bu gidişatın ekonomide enflasyonu tekrar canlandırmasından korkuyorlar.

Mart'ta yıllık tüketici enflasyonu yüzde 3.7'ye çıktı. Bir yıl önce yüzde 2'lerde seyrediyordu. Ücret artışlarının da hızlandığına dair işaretler geliyor. Firmaların maliyetleri yükselince, mecburen fiyatları da arttırmak zorunda kalacaklar.

Greenspan'ın önünde zor tercihler vardı. Faizleri şimdi yükseltmezse, ileride enflasyon canavarı başını kaldırırsa, çok daha sert tedbirler almak zorunda kalacaktı. Şimdi yükseltirse, büyüyen bir ekonomiye, üstelik bir başkanlık seçimi yılında darbe vuracaktı.

Siz ne yapardınız? Hangisi daha önemli? Büyüme mi? Enflasyon mu? Greenspan önce enflasyon dedi. Enflasyona yol açmadığı sürece büyümeyi destekleyeceğini, ama büyüme ile enflasyon arasında bir tercih yapmak zorunda kalırsa, daima enflasyonla mücadeleye öncelik vereceğini bir daha kanıtladı.

Evet. Merkez Bankası enflasyona izin vermemek için bilerek ABD ekonomisini yavaşlatmayı seçti. Hem de seçim yılında. Şimdi dünyanın dolara neden bu kadar güven duyduğunu daha iyi anladığınızı sanıyorum. Darısı başımıza...

DÜZELTME: Teknik bir hata nedeniyle dün, eski tarihli bir yazımız yeniden yayınlandı. Okurlarımızdan özür dileriz...