Bu İkiliye dikkat
İstikrar programı, dönemin başbakanı Demirel ile başbakanlık müsteşarı olan Turgut Özal tarafından hazırlandı. 1980 yılında 24 Ocak gecesi açıklanan paketteki ilk şok devalüasyondu. Bir gecede doların değeri yüzde 57 artırıldı ve 47 liradan 74 liraya yükseltildi. Mal ve hizmet fiyatları üstündeki tüm denetimler kaldırıldı. İğneden ipliğe her mal yüksek oranlı zamlar gördü. Petrol fiyatında 1980'deki artış yüzde 220'yi buldu. 1980 Şubat ayında aylık enflasyon yüzde 29.2 ile rekor kırdı. Gerçek ücretler bir yılda yüzde 35 budandı. İç tekitimin kısılması sonraki aylarda enflasyonu geriletti. Ancak yeni döneme uyum sağlayamayan çok sayıda firma battı. 450 bin işçi işini kaybetti. Hedef, gerçek ücretleri ve iç talebi getirileterek sektörleri ihracata ve dışa açılmaya zorlamaktı. Döviz kazandıran her tür faaliyet teşvik edildi. 1980-89 döneminin sloganı "ya ihracat, ya ölüm oldu.

1979 yılında enflasyon yüzde 63 iken, mevduat faizi yüzde 20, kredi faizi ise yüzde 40'tı. Sanayiciyi koruyan, tasarrufçuyu cezalandıran bu uygulama 1 Temmuz 1980'de sona erdi ve faiz oranları serbest bırakıldı.

12 Eylül'de yapılan askeri müdahale sonrasında ücret artışlarının yüzde 70'le sınırlandırılması sonrasında iç piyasaya mal satamayan firmalar ihracata yöneldi. 4 Mayıs 1981'de günlük kur uygulamasına geçildi.

1983 sonbaharında yapılan genel seçimi kazanan ANAP lideri Turgut Özal, 31 Aralık 1983'te döviz tutmayı serbestleştiren bir dizi kararnameyi uygulamaya soktu. 1986 başında faaliyete geçen İMKB halka açılmaları hızlandırdı. 1981-1988 döneminde ücret artışlarının enflasyon oranının altında tutulması ve ihracatta vergi iadesi uygulaması, ihracatın sürekli artışına imkan verdi.

8-9 Ağustos 1989'daki kararlar, sermaye hareketlerini serbestleştirdi. 1 Ocak 1996'daki Gümrük Birliği ise 1980'de başlayan dışa açılma zincirinin son halkası oldu.

24 Ocak'ın miladı doldu
* Enflasyonist büyüme dönemi artık sona erdi. Yeni dönemde firmalar ihracat için devalüasyona değil rekabet güçlerine güvenecek.

* Tekstil ve tarıma dayalı sanayi dalları yeni dönemde yine önemli olacak. Ancak ekonomi elektronik, telekomünikasyon ve kimya gibi alanlarda yeni yatırımlara ihtiyaç duyuyor. Otomotiv ise kapasitesini ihracat için kullanmak zorunda.

* Son 20 yılda, tüm istikrar paketlerinin faturasının büyük bölümü çalışanlara, emeklilere küçük tüccar, esnaf ve üreticiye ödetildi. 2000'li yıllarda ise çağdaş bir gelir politikası geliştirmek ve enflasyonu azdırmadan gelir dağılımını iyileştirmek zorunlu olacak.

FARUK TÜRKOĞLU

Toplam enflasyon % 9990 oldu

Mal ve hizmetin adı	1979 sonu fiyatı	1980 sonu fiyatı	1999 sonu fiyatı
Ekmek (kg)	10	32	400.000
Dana eti (kg)	160	400	3.500.000
Beyaz peynir (kg)	110	300	2.600.000
Tüpgaz (12kg)	125	500	4.400.000
Otobüs bileti	4	15	300.000
Dolar	47	89	548.000
Cumhuriyet altını	5.936	12.634	34.000.000

24 Ocak 1980'den bugüne...

Göstergeler	1979 sonu	1980 sonu	1999 sonu
Büyüme hızı	% -0.7	% -2.8	% -4 (T)
Enflasyon	% 6.3	% 115.6	% 68.4
Emisyon (TL)	183 milyar	278 milyar	2.4 katrilyon
Mevduat faizi (1 yıl)	% 20	% 40	% 78
Dış borç (milyar $)	13.6 (13.3)	15.2 (30.8)	105 (T)
İhracat *	2.261 (5.198)	2.910 (5.894)	26.000 (T)
Tekstil ihracat*	378 (869)	424 (859)	9940 (T)
Otomobil sayısı	688.687	742.252	4.000.000 (T)
Telefon abonesi	1.092.137	1.147.782	25.060.000 (T)
Çimento üret. (ton)	13.784.389	12.874.873	36.500.000 (T)
Turizm geliri *	281 (646)	327 (662)	4.500.000 (T)

*(milyon dolar)