Konut kira gelirleri

KİRA BEDELİNİN NAKTEN TAHSİLİ

B- PARA FAİZSİZ EV KİRASIZ DURUMU
Halk arasında para faizsiz ev kirasız denilen bir akit şekli vardır. Bu tür sözleşme de bir kira aktidir. Bununla kiralayan, kiracıdan borç olarak belli miktarda para almakta, bu paranın faizi yerine borç aldığı şahıs da, evde kirasız olarak oturmaktadır. Burada kira bedelini, paranın faizi oluşturmaktadır. Ancak bu tür sözleşmelerde, kira bedelinin, paranın bir yıllık yasal faizine eşit olması zorunludur. Faiz oranı kamu düzeni ile ilgilidir. Bu nedenle iki taraf için bağlayıcı olduğundan faiz tutarını, yıllık kira bedeli olarak kabul etme zorunluluğu vardır.

"Para faizsiz ev kirasız" deyimi ile anlatılmak istenenden bir kimsenin ev sahibi olan yani evinde oturduğu kişi olan bir şahsa borç para vermesi halinde, borç verenin bir faiz almaması, bunun karşılığında da borç alanın evinde veya apartman dairesinde hiç kira ödemeden oturma hakkını elde etmesidir.

Evini bedelsiz olarak borç para aldığı kimsenin kullanımına ya da oturmasına terk edenlerle ilgili olarak yayımlanan 104 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile "çevrenin ekonomik şartlarına, ekonomik bünyesine kredi ve kira piyasasına göre karşılıklı olarak takdiri gerektiği" açıklanmıştır.

Parasını, "faizsiz olarak" veren kişi ise, kira ödemeden oturduğu konutun emsal kira bedeli kadar "alacak faizi" elde etmiş sayılacağı için, stopaja da tabi tutulmayan bu gelirlerinin (yani alacak faizini), izleyen yılın Mart ayında, yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edip, gelir vergisini ödemek zorundadır.

C- SAHİBİ BULUNDUKLARI KONUTU KİRAYA VERENLERİN KİRA iLE OTURDUKLARI KONUTLARIN KİRA BEDELİ
Bazı kişiler sahibi bulundukları konutu başkalarına kiraya verip, kendileri kira ile başka konutlarda otururlar. Bu kişilerin sahibi bulundukları konutu kiraya vermelerinden elde ettikleri kira gelirleri, gayrimenkul sermaye iradı sayılır ve dolayısıyla gelir vergisi mükellefi olurlar. Gelir Vergisi Yasası'nın 74/10. maddesi ile sahibi bulundukları konutu kiraya verenlerin başka bir konutta kira ile oturmaları durumunda, elde ettikleri kiradan, kendilerinin kira ile oturdukları konutlara ödedikleri kirayı gider olarak indirilmesine izin verilmiştir.

Ancak, bunun için "gerçek gider" yönetiminin seçilmiş olması gerekmektedir. Götürü gider yöntemini seçenler, kira ile oturdukları konutun kira ödemesini gider olarak indiremezler.

D- YURT DIŞINDAKİ TÜRKLERİN TÜRKİYE'DEKİ KİRA GELİRLERİ
Yurt dışındaki Türklerin Türkiye'deki gayrimenkullerinden elde ettikleri kira gelirini beyan edip etmeyeceklerini ikili bir ayırıma göre açıklamakta yarar vardır.

1- İşyeri Kira Geliri
Maliye Bakanlığı tarafından 6 Mart 1998 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmış olan 210 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 6 aydan fazla oturma ve çalışma izni alarak yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının "Dar Mükellef" kapsamında vergilendirilmeleri benimsenmiştir.

Buna göre, dar mükellefiyet kapsamında vergilendirilecek olan bu vatandaşlarımızın, Türkiye'de elde ettikleri gelirlerinin sadece tamamı tevkif suretiyle vergilendirilmiş işyeri kira gelirlerinden ibaret olması halinde, yıllık gelir vergisi beyannamesi vermeyecekler. Dolayısıyla gelir vergisi de ödemeyeceklerdir.

Örneğin; Almanya'da çalışan Bay (A) istanbul Akmerkez'de bulunan işyerinden 1999 yılı içinde 200 milyar lira geliri elde etmiştir. Bu kira geliri üzerinden 40 milyar lira gelir vergisi tevkifatı ve 4 milyar lira da fon payı tevkifatı yapıldığını varsayalım.

Almanya'da çalışan Bay (A), üzerinden 40 milyar lira gelir vergisi, 4 milyar lira fon payı kesilen gayrisafi 200 milyar lira olan 1999 yılına ait işyeri kira geliri için beyanname vermeyecek, tek kuruş dahi ilave vergi ödemeyecektir.

2- Konut Kira Gelirleri
Yurt dışında çalışan veya oturan Türk vatandaşlarının 1999 yılındaki konut kira gelirlerinin belirli bir haddi aşan kısmı beyana tabidir.

a- Konut Kira Gelirlerinde İstisna
Konut kira gelirlerine uygulanan istisna, 228 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 1999 yılı konut kira gelirlere de uygulanmak üzere 420 milyon liraya çıkartılmıştır. Bu istisnadan yararlanmak içinde elde edilen kiraların tam ve zamanında beyan edilmesi koşulu getirilmiştir. Kira gelirlerini hiç beyan etmeyenler ve eksik beyan edenler bu istisnadan yararlanamayacaklardır.

b- Beyanname Verme ve Vergi Ödeme Zamanı
1999 yılında, Türkiye'deki gayrimenkulünden, konut kira geliri olan yurt dışındaki vatandaşlarımız, kiranın elde edildiği yılı takip eden yılın Ocak ayı sonuna kadar; yıllık gelir vergisi beyannamesi verecekler ve tahakkuk eden vergilerini de Ocak, Nisan ve Temmuz aylarında olmak üzere üç eşit taksitte ödeyeceklerdir.

c- Çocuk, Ana-Baba ve Kardeşlerin Kirasız Oturduğu Konut
Yurt dışındaki vatandaşımızın konutunu çocuğuna, ana-baba veya kardeşine, kira almadan oturmaları için tahsis etmiş olması halinde bu konutlar için herhangi bir kira geliri hesaplanmayacak ve beyanname verilmeyecektir. Ancak, bunlarında dışındaki kişilere konut olarak tahsis edilmesi halinde, kira alınmasa dahi emsal kira bedeli uygulanacaktır.

d- Konut Dışındaki Gayrimenkuller
Çocuk, ana-baba, kardeşin ya da akraba, hısım, arkadaş, vb. kişilere kira almadan işyeri tahsis edilmesi halinde, örneğin; dükkanın kim olursa olsun bedelsiz olarak tahsisi halinde, üzerinden emsal kira bedeli hesaplanarak kira almış gibi beyanname verilecektir.