Devletin enflasyonu

Aralık ayı enflasyon sayıları şaşırttı. Ben TÜFE'de yüzde 5.9 tahmin etmiştim. Tam tutturmuşum. Ama TEFE'de çok yanıldım. Toplam yüzde 5.3 diyordum. Yüzde 6.8 oldu. 1.5 puan vahim bir hataya tekabül ediyor.

Daha ayrıntılı bakalım. Özel imalat sanayi fiyat artışını "çekirdek enflasyon" kabul ediyoruz. Çünkü esas piyasa koşullarını o yansıtıyor. Yüzde 4.5 civarında gerçekleşeceğini hesaplıyordum.

Halbuki 1 puan yukarıda yüzde 5.5 çıktı. Bunun büyük ölçüde KDV'deki yüzde 2'lik artışla açıklanabileceği kanısındayım. Gene de yüksek bir hata payı.

Esas felaket kamu fiyatlarında. 2000 yılı endekslerine girmesin diye, kamu mallarına Aralık'ta ciddi zamlar yapıldığını görüyorduk. Ama böylesine bir sayı beklemiyorduk.

Sıkı durun. Aralık'da devletin ürettiği malların fiyatları bir önceki aya göre yüzde 16.5 artmış. Türkiye 1994'den bu yana böylesine bir zam furyası yaşamamıştı.

1997 Temmuz'unda, Refahyol'un yerine Mesut Yılmaz'ın başbakanlığında ANASOL kurulunca büyük bir zam dalgası gelmişti. O ay kamu imalat sanayi fiyat artışı yüzde 15.2 olmuş.

1995 seçimlerinden sonra, 1996 Ocak ayı kamu enflasyonu bile yüzde 13.9'da kalmış. Yani, 1994 Nisan'ından bu yana rekor bu yılın Aralık ayında kırılmış.

Bravo...

Devlet azdırdı
Enflasyona 12 aylık bakınca durum daha da netlik kazanıyor. 1999 yılının tümünde TEFE yüzde 62.9 artmış. Okuyucularımız hatırlayacak. Biz toptan eşya enflasyonunun yüzde 60'ın altında kalacağını düşünüyorduk. Yanılmışız.

Yanılgının nedeni ayrıntılarda gizli. 1999'da tarımın enflasyona hiç bir katkısı olmamış. Tam tersine, yüzde 38.8 artışla enflasyonu yavaşlatmış. Özel imalat sanayi fiyat artışı yüzde 59.7'de kalmış. Yani özel sektör zamları da yıllık enflasyonun altında seyretmiş.

Peki kim yükseltmiş? Uzakta aramaya hiç gerek yok. Enflasyon sevgili devletimizin yaptığı zamlarla tırmanmış. Kamu imalat sanayi fiyat artışı yüzde 138.8 olmuş.

Evet. Yanlış okumadınız. Devletin ürettiği mallarda fiyat artışı yüzde yüzün üstünde gerçekleşmiş. Hoş, bunu zaten günlük yaşamdan biliyorsunuz. Rekor petrol ürünlerinde.

1998'de benzinin litre fiyatı 0.74 dolar iken, 1999 sonunu 1.05 dolarda bitirdi. Endekste petrol ürünleri fiyat artışları gökyüzünde dolaşıyor. Yüzde 300'lere kadar varıyor. Bas vergiyi, artsın fiyatlar.

Tüketici endeksini de etkileyen bir başka kalem sigara ve tütün. Gene hükümet vergiye gaz verince, yıllık fiyat artışı yüzde 166'ya çıkmış.

Kemer sıkma muhabbeti
Enflasyonun nereden kaynaklandığı çok açıktır. Bir yanda Merkez Bankası TL'ye sürekli değer kaybettirdi. Diğer yandan hükümet dolaylı vergileri sürekli artırdı. Sonuç ortada.

Durumu bir özdeyişle özetleyebiliriz. "Müsrif devlet vatandaşın kemerini sıkar". Aynen öyle oldu. Hükümet kendi harcamalarını kısamadı. Bütçe açığı büyüyünce vergileri artırması gerekti.

Aynı anda yeni vergi yasasının "nereden buldun" maddesini kaldırdı. Yani gelir vergisi yolu ile gelirlerini arttırma olanağından vazgeçti. Geriye ne kalıyor? Benzinden, elektrikten, telefondan, sigaradan, vs. tüm zorunlu mamüllerden aldığı dolaylı vergileri artırmak.

Öyle yaptılar. Enflasyon da böyle çıktı. Hepsi bundan ibarettir.

https://www.ibun.edu.tr/akat