Vergilerin 11 aylık fotoğrafı

1999 yılının vergilerle ilgili 11 aylık sonuçları belli oldu. 11 ayda toplanan vergilerin tutarı 13 katrilyon 98 trilyon lira. Bu gelir, 1999 yılı bütçe hedefi olan 14.2 katrilyon liranın yüzde 92'sini oluşturuyor.

Toplanan vergilerin, yüzde 45.48'i gelir üzerinden alınan vergilerden, yüzde 27.61'i KDV'den, yüzde 14.89'u akaryakıt tüketim vergisinden, kalan 12.02'si ise diğer vergilerden oluşuyor. Gelir üzerinden alınan vergilerin 4 katrilyon 448 trilyonluk kısmı gelir vergisi, 1 katrilyon 510 trilyon liralık kısmı ile kurumlar vergisi gelirleri, 3 katrilyon 617 trilyon lira olan KDV gelirinin ise, 2 katrilyon 130 trilyonluk kısmı dahilde alınan, 1 katrilyon 487 trilyonluk kısmı ise ithalde alınan KDV'den oluşuyor.

Tablo I'in incelenmesinden de farkedileceği üzere, toplam vergi gelirlerimizin yaklaşık yüzde 73'ü gelir üzerinden alınan vergiler ile KDV'den oluşuyor. Gelir üzerinden alınan vergilerin ise, büyük bir kısmı gelir vergisi. Bu verginin dağılımı da Tablo II'deki gibi.

Gelir vergisinin dağılımını incelediğimizde, ilginç bir sonuçla karşılaşıyoruz. Her 100 liralık gelir vergisinin 87 lirası stopaj (yani kaynakta vergi kesintisi) yoluyla toplanmış. Geçmiş yıllarda, stopaj yolu ile toplanan gelir vergisinin yüzde 51'ini ücretliler öderken, 1999'da bu oran yüzde 33'e inmiş durumda. Bunun nedeni, ücretlilere uygulanan vergi oranının yüzde 25'den, yüzde 15'e inmesi...

İlginç bir durum da, "geçici vergi" ile ilgili. Toplanan 100 lira gelir vergisinin sadece 2.4 lirası geçici vergi. Beyannameli mükelleflere gelince; bakkal, kasap, manav, yedek parçacı, mobilyacı, konfeksiyoncu, kitapçı, demirci, tamirci, nakliyeci, müteahhit gibi ticari kazanç elde edenlerle avukat, doktor, mimar, kira geliri, kâr payı ve temettü geliri elde edenler, toplam gelir vergisinin yüzde 10,6'sını ödemişler. Yani 100 lira gelir vergisinin 10.6 lirası bunlardan tahsil edilmiş...

Alınamayan vergiler
Ocak-Kasım döneminde tahakkuk eden vergilerin tutarı 15 katrilyon 276 trilyon lira. Bunun 13 katrilyon 98 trilyon liralık kısmı tahsil edilmiş. Tahsil edilemeyen vergiler ise, 2.2 katrilyon lira. Yani, her 100 liranın 15 lirası tahsil edilememiş durumda.

Ocak-Kasım 1999 döneminde tahsil edilemeyen 2,2 katrilyon lira verginin, gecikme faizi ve geçmiş yıllardan gelen tahsil edilemeyen vergiler de gözönüne alındığında, tahsil edilemeyen tutarın 5 katrilyon lira civarında olduğu farkediliyor.

Beş büyük il arasında, en yüksek tahsilat oranı, yüzde 93.06 ile Ankara'da. Tahsilat oranını yüzde 76.90 olduğu İstanbul'da ise, tahsil edilemeyen vergi tutarı 1,4 katrilyon lira... İşte size, çeşitli açılardan vergilerin 11 aylık fotoğrafı...