Yaşamadan ders alalım

AMERİKA'nın California eyaleti, dünyanın en uzun ve en tehditkar fay hattı olan San Andrea'nın üzerinde oturuyor. 20'inci yüzyılın en korkunç depremlerinden biri de bu eyaletin San Francisco kentinde meydana geldi.

GEÇENLERDE Türkiye'yi ziyaret eden ve deprem bölgelerinde incelemeler yapan California'lı tanınmış jeolog ve yapı uzmanı Eldon Gath, "olası bir deprem tedirginliği" içindeki İstanbul için değerli bilgiler verdi.

GATH'ın anlattığına göre büyük depremlerin yaşandığı California'da zemin koşulları dikkate alınarak dönüm başına, yakın zamana kadar en çok iki katlı ve 6 adet ev yapılmasına izin veriliyordu. Bu sayı son yıllarda nüfus artışı dikkate alınarak 9'a çıkarıldı. Evler hafif malzemeyle inşa ediliyor ve birbirine bitişik değil. Bir alan yapılaşmaya açıldığı zaman zemin etüdü özenle yapılıyor. California eyalet yasaları bu konuda son derece kesin hükümler koymuş durumda. Eldon Gath altını özellikle çizerek diyor ki:

"SİZ de araziyi olabildiğince verimli ve hesaplı kullanmalısınız. Dikey yapılardan, özellikle insan yerleşimi amaçlı ünitelerde kesinlikle kaçınmalısınız. California'da olduğu gibi bu konuda yasal kurallar geliştirmelisiniz. Yapılaşmada zemin ve toprağın cinsi çok önemli. Elverişli olmayan zeminlerde yapılaşmayı kesinlikle önlemelisiniz.

DEPREMİN zamanını ve şiddetini kesin olarak bilmek olanaksız. Önemli olan depreme karşı ne yapılacağı, nasıl önlem alınacağı. İstanbul, dikey ve fazla denetimli olmayan yaygın yapılaşma açısından büyük deprem öncesi San Francisco'yu andırıyor. California'nın deprem sonrası uyguladığı modelleri incelemek, sizin için öğretici ve yararlı olabilir."

İSTANBUL'da imar keşmekeşinin önüne geçilmesi, çarpık yapılaşmanın denetlenip önlenmesi için ne yapılıyor? İzlediğimiz kadarıyla yapılanlar yeterli değil. Oysa İstanbul'u Eldon Gath'ın vurguladığı "büyük deprem öncesi San Francisco'sunu andıran tekinsiz yapılaşma"dan kurtarmak... Ve bu konuda son derece rasyonel adımları hemen atmaya başlamak zorundayız.

İSTANBUL, San Francisco'nun yaşadığı trajik deneyimi çok şükür yaşamış değil. Geleceğe dönük önlemler hemen ve eksiksiz alınmaya başlanırsa hiç yaşamaz.