PAZAR akşamı TV'de çok ilginç bir tartışma vardı. Nedim Saban'ın sunduğu programa deprem konusunu tartışmak üzere, İstanbul Teknik Üniversitesi Sismoloji Anabilim Dalı eski Başkanı Prof. Ülben Ezen, jeofizik yüksek mühendisi Prof. Ahmet Ercan, jeoloji mühendisi Prof. Simav Bargu, Prof. Okan Tüysüz ve psikolog Berrak Çağlar katıldı.

Kanal 6'daki programa önce telefonla katılan Prof. Aykut Barka, daha sonra stüdyoya gelerek tartdışmaya katıldı. Ancak halkı aydınlatmak için toplanan bilim adamları bir süre sonra teknik ve kişisel tartışmalara giriştiler. Hatta birbirlerini suçladılar.

Bu arada programın gidişatından rahatsız olan sunucu Mehpare Çelik, telefon ederek durumu protesto etti. Aşağıda söz konusu tartışmanın düğüm noktalarını bulacaksınız...

Prof. Dr. Ahmet ERCAN: Biz Türkiye'de hangi aralıklarla hangi şiddette deprem olur, bunu biliyoruz. Bunu bize tarih söylüyor. Tarihe bakıldığında iki üç yılda bir 5 şiddetinde; 40 ila 60 yılda bir 5.5-6 şiddetinde; 140 ile 160 yılda bir 7'den büyük deprem olur. Son tartışmalara baktığımızda 5.5-6 şiddetinde İstanbulda deprem olmasının eli kulağındadır. Bin atom bombasının sahip olduğu enerji fay hatlarında birikmiştir. Bunun şiddeti 5.5- 6'ya denk gelir. İstanbul'da 5.5'dan büyük deprem olursa yıkıcı olur. Deprem merkezine yakınsanız ve yapınız kötüyse yıkılır. Ancak 7'nin üstünde deprem olamaz. Çünkü bunun için 100 bin atom bombasına eş değer enerji lazım ve bu enerji birikmedi. Bu 25-30 yıl içinde birikecek. Yani 25-30 yıl içinde 7.5 şiddetinde deprem olacak, 5.5-6 şiddetinde bir depremin olması ise eli kulağındadır.

Prof. Dr. Simav BARGU: Enerjinin birikmesi için zaman gerekli. Marmara bir deprem bölgesi. Zaten Marmara denizi depremle oluşmuştur. Ancak Türkiye şanslı. Çünkü Türkiye'de periyodik depremler yaşanır. 17 Ağustos depremiyle enerji boşalmıştır. Faylar atlama ve sıçrama yapabilir. Ancak stress boşaldı. Korkuya yer yok. 20-25 yıl içinde deprem beklemiyoruz. Ama bu yüzde yüz kesin doğru değil. Veriler bunu gösteriyor. Eğer deprem olursa şiddeti en çok 5.5-6 şiddetinde olacak. Bunun sebebi ise Marmara'da ufak fay hatları var. Parça parça olacağından şiddette parçalanacak. Bu da şiddeti azaltacak. Son deprem doğuda olduğundan fay hattı doğuya doğru kırılıyor. İstanbul'da tehlike yok.

Prof. Dr. Okan TÜYSÜZ : Düzce depremi bekleniyordu. Ama bunu bu kadar çabuk beklemiyorduk. Fakat buradaki hat tam kırılmadı. 5.5-6 şiddetinde bir deprem daha bekliyoruz. Çünkü kırılmayan 10 km.'lik bir fay hattı daha var. Sapanca-Akyazı hattında enerji boşaldığından burada deprem olup olmasını tahmin etmiyorum. Marmara denizinin içini tam olarak bilmiyoruz. İstanbulda tarihi depremler olmuştur. Ama biz şimdi İstanbul merkezli bir deprem beklemiyoruz. Çünkü İstanbul'un altında fay hattı yok. Zemin sağlam. Bunlar İstanbulu kurtaran yönlerdir. İstanbul bir Gölcük bir Adapazarı olmayacaktır. Marmara'da bir enerji birikti ama bu kesin değil. Çünkü verilerimiz tam değil.

Prof. ERCAN: (araya girerek): İstanbulda 10 yıldır faylarda hareket gözleniyor. Küçük küçük depremler oluyor. Bu da enerji birikmesine neden oluyor. İstanbul'da deprem olacağını gösteren önemli bir kanıttır bu. Yapılan araştırmalara göre bir fay kırılmadan önce en az 10 yıldan başlayarak belirtilerini gösterir. Bu belirtiler 10 yıldır istanbul için geçerli.

Prof. Dr. Aykut BARKA (telefonda): Tarihi depremler ve fay hareketleri İstanbul'da bir depremin olacağını bize gösteriyor. Marmara bölgesinde önemli bir deprem riski vardır. Buradaki fay hatlarında 3,5-4 metrelik bir gerilim sözkonusudur. Bu da şiddet olarak Marmara'nın kuzeyi için 6,5 şiddetinde bir deprem demektir. Ve bu 7.6'ya kadar çıkabilir. Ancak şu unutulmamalı ki, İstanbul'un Gölcük'e göre zemini daha sağlamdır. Ama yapıların sağlamlığı soru işaretidir. Dikkat edilerek yapılan binaların ayakta kalacağı kesindir.

Prof. Dr. Simav BARGU: (araya giriyor): Marmara denizindeki fay hareketleri incelendiğinde güneye doğru kaydığı gözleniyor. Tehlike güney için mi geçerli?

Prof. BARKA: Fayın kuzeyinde gerilme sözkonusu. Kuzey için tehlike var. Güneyde böyle bir tehlikenin olduğuna katılmıyorum.

Prof. BARGU: Bence güneyde hareketlenme daha fazla. Ben de size katılmıyorum.

Prof. BARKA: 12 senedir biz bu proje üzerinde çalışıyoruz. Bu benim kişisel değil ekibin düşüncesi.

Prof. Dr. Ülben EZEN: Tahmin etmek başkadır, belirlemek başkadır. Belirlemek demek günü, tarihi ve şiddetini bilmek demektir. Bugün depremin kaynağına inen yok. Deprem olması için bir çatlağın ve bunun üzerine yük binmesi gerekir. Bununla da yetinmemek lazım. Deprem olması için fay kırıldıktan sonra sürüklenmesi için basınca da ihtiyaç vardır. Bu da yetmez dışarıdan da enerji gelmesi gerekir. Kuzey Anadolu fay hattı Marmara'ya kadarki bölümünde çok hızlı hareket eder. Ama Marmara bölgesine geldiğinde bu rahat alanı bulamaz. Ben Barka'ya katılmıyorum. Artçı şoklara bakarak sismik boşluklar saptanamaz. Bunlara bakılarak tahmin yürütülemez. Yoksa insanlar sokağa çıkamaz hale gelir. 1939 depremi incelendiğinde ortaya bu sonuçlar çıkıyor.

Prof. BARKA: Sayın Ezen bir çok şeyi birbiren karıştırıyor. Kendisi 1939 ile 1992 arasındaki verileri karşılaştırıyor. Bu bilimsel olarak geçerli değildir. Bu yapılamaz.

Prof. EZEN: Nasıl olmaz efendim? Siz çarpma işlemiyle basit bir hesap yapıyorsunuz sonra da ortaya çıkıyorsunuz. Sismolojiyle uğraşan herkes kaynağı biliyor. Bunu kabul edelim.

Prof. BARKA: Söylediğiniz gibi sistem karmaşık değil.

Prof. EZEN: Elinizde bilimsel hiçbir şey yok. Ne matemetik ne de fizik bilimi olarak.

Prof. BARKA: İnceleyin, bulursunuz.

(Telefon hattından Barka çekiliyor)

Mehpare ÇELİK: (telefonda): Şu anda bir travma yaşıyoruz. Bunun sebebi siz değerli bilim adamlarısınız. Hepiniz farklı telden çalıyorsunuz. (Bu arada Prof.Dr. Barka dayanamaz ve stüdyoya gelir. Tartışma devam eder!)