Gençler ile ilgili hassas dengeler

Uyuşturucu, siyasal akımlar, tarikatlar ve şimdi de Satanizm... Gençleri kullanan tehlikeli sivrilikler... Ve biz ana babaların açmazı... Ama her şeyi oluruna bırakıp, elimiz kolumuz bağlı oturamayız...

İnsan ilişkilerinde cetvelle çizilmişcesine kesin kurallarla, yargı ve genellemelerle bir yere varılamıyor. Çünkü her insan, her evlilik, her aile kendine özgüdür, hiçbiri bir diğerine benzemez. İşte bu nedenle tüm ilişkilerde olduğu gibi ana-baba-evlat ilişkisinde de dengeler çok önemli.

Kimimiz "onu tehlikelerden koruyacağım," diye her şeye yasak koyuyoruz. Ve kişiliğinin gelişmemesinden tutun, özgüven eksikliğine varan pek çok soruna neden oluyoruz.

Kimimizse, "ben modern bir ebeveynim, o nedenle çocuğuma hiç karışmam," deyip kontrolü elden bırakarak, bu kez de daha başka türde sorunların yaşanmasına neden oluyoruz.

***

Kontrol sözcüğü itici ama kabul etmeliyiz ki hayatın her kulvarında gerekli. Kontrol olsaydı Marmara depreminde bunca bina yıkılır mıydı? Kontrol olsaydı trafikte bu kadar can kaybı olur muydu? Aynı çizgide düşünürsek evladımızın, özellikle de çocukluk ve ilk gençlik yıllarında kontrol gerekli. Yalnız burada işin inceliği neyi nasıl yaptığımızda.

Sevgiyle ve ilgiyle kontrol
Kontrol, okul aile birliği toplantılarına katılıp, çocuğunuzun arkadaşlarını ve onların ailelerini tanımaktır.

Kontrol, evde hoşgörü ortamı yaratıp arkadaşlarını eve davet etmesini sağlamak, böylece hayatında neler olup bittiğini bilebilmektir.

Kontrol, çocuk veya genç bir sorununu ya da düşüncesini anlatırken, onu gerçekten dinlemektir. Hayalleri, fantazileri, fikirleriyle alay etmemektir. İç dünyasındaki fırtınaları, düşleri, beklentileri, üzüntüleri öğrenmektir.

Kontrol, onu yönetmek değil, yönlendirmektir. Uzaktan ve sezdirmeden izlemek, büyük yanlışlara doğru gittiğinde onu uyarmaktır. Bu uğurda sevimsiz olmayı, sevilmemeyi hatta nefret edilmeyi bile göze alabilmektir.

Kontrol, başkalarına zarar verme, yalan söyleme, alkol ve uyuşturucu alma, ehliyetsiz ve alkollü araba kullanma gibi durumlarda kesin ve katı olabilmektir. Onun sevilen, sayılan bir insan olabilmesi için, bir dönem onun sevgisini yitirme pahasına, kararlı olabilmektir.

İşte bütün bunlar "iyi insan yetiştirmenin" hassas dengeleridir. Çok katı ya da çok serbest tutumlar işin kolayına kaçmak oluyor. Hassas dengeleri kurabilmek için kulağımız hep çocuğumuzda olmalı ve ondan gelen titreşimlere göre kendimizi ayarlamalıyız.

Sıkıntılı mı; onu rahat bırakmalıyız.

Üzüntülümü mü; ona yardım teklif etmeliyiz.

Neşeli mi; nedeni ne kadar saçma olursa olsun onunla paylaşmalıyız.

Kendini kanıtlamak mı istiyor; saygı duymalıyız.

Başarılı mı; onu içtenlikle kutlamalıyız.

Başarısız mı; bir daha denemesi için yüreklendirmeliyiz. Yanlış yollara mı sapıyor; alıp karşımıza konuşmalıyız, onu dinlemeliyiz ve gerekirse bir psikoloğun yardımını istemeliyiz.

***

Bizlerin iradesi dışındaki oluşumlar da var. İnsan kişiliğinin yarısını yetiştiriliş biçimi, diğer yarısını genleri belirliyor. Bir de kötü genlerin ağırlıklı olduğu kişiler varmış ki, bu durumda anne-baba ne yaparsa yapsın o bozuk kişiliği değiştiremiyormuş.

O nedenle "her suçlunun, suçlu olmasına neden ailesidir" diye bir genelleme yapmak, zaten böylesi bir felaketi yaşamakta olan ana-babaya haksızlık olur diye düşünüyor, hiçbir ana-babanın böylesi bir deneyimi yaşamamasını diliyorum.

İyi ana-babalık, ilişkilerdeki hassas dengeleri koruyarak, "iyi bir insan yetiştirme" çabasıdır.

Yazımı, Abraham Lincoln'un oğlunun hocasına yazdığı ve 1997'de Melih Aşık tarafından Milliyet'te yayınlanan bir mektupla bitirmek istiyorum.

Öğrenmesi gerekli!
"Öğrenmesi gerekli, biliyorum; tüm insanların dürüst ve adil olmadığını. Fakat şunu da öğret ona, her alçağa karşılık bir kahraman, her bencil politikacıya karşılık kendini adamış bir lider vardır.

Zaman alacak biliyorum, fakat eğer öğretebilirsen ona, kazanılan bir doların bulunan beşinden daha değerli olduğunu öğret. Kaybetmeyi öğrenmesini öğret ona ve hemen de kazanmaktan neşe duymayı.

Kıskançlıktan uzaklara yönelt onu. Eğer yapabilirsen, sessiz kahkahaların gizemini öğret ona, bırak erken öğrensin zorbaların görünüşte galip olduklarını..

Eğer yapabilirsen, ona kitapların mucizelerini öğret. Fakat ona sessiz zamanlar da tanı, gökyüzündeki kuşların, güneşin yüzü önündeki arıların ve yemyeşil yamaçtaki çiçeklerin ebedi gizemini düşünebileceği... Okulda hata yapmanın hile yapmaktan çok daha onurlu olduğunu öğret ona.

Kendi fikirlerine inanmasını öğret, herkes ona yanlış olduğunu söylediğinde dahi...

Nazik insanlara karşı nazik, sert olanlara karşı da sert olmasını öğret ona. Herkes birilerine takılmış bir yöne giderken, kitleleri izlemeyecek gücü vermeye çalış oğluma. Tüm insanları dinlemesini öğret ona fakat tüm dinlediklerini gerçeğin eleğinden geçirmesini ve sadece iyi olanları almasını da...

Eğer yapabilirsen üzüldüğünde bile nasıl gülümseyeceğini öğret ona. Gözyaşlarında hiçbir utanç olmadığını öğret. Herkesin sadece kendi iyiliği için çalıştığına inananlara dudak bükmesini öğret ona ve aşırı ilgiye dikkat etmesini...

Ona kuvvetini ve beynini en yüksek fiyatı verene satmasını, fakat hiçbir zaman kalbi ve ruhuna fiyat etiketini koymamasını öğret. Uluyan bir insan kalabalığına kulakları tıkamasını öğret ona ve eğer kendisinin haklı olduğuna inanıyorsa dimdik dikilip savaşmasını öğret. Ona nazik davran, fakat onu kucaklama, çünkü ancak ateş çeliği saflaştırır. Bırak sabırsız olacak kadar cesarete sahip olsun, bırak cesur olacak kadar sabrı olsun. Ona her zaman kendisine karşı derin bir inanç taşımasını öğret. Böylece insanlığa karşı da derin bir inanç taşıyacaktır..."