Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel Meclis'in açılışında yaptığı veda konuşmasında yeni cumhurbaşkanını halkın iki turda seçmesini önerdi. Baba'ya göre Senato da açılmalı

'Anayasa tartışması artık sona ersin'
Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel Anayasa'nın meşruluğu ile ilgili tartışmalara da nokta koyarak artık bu konunun kapatılmasını istedi

DEMİREL, Türkiye'nin kritik gündemini oluşturan "cumhuriyet", "demokrasi", "laiklik", "Anayasa", "insan hakları" ve "evrensel normlar" konularına da değindi. "İç barışı her türlü hedefin üstünde tuttuğunu" vurgulayan Demirel, Anayasa tartışmalarının artık kapatılmasını istedi. Demirel, "Demokratik cumhuriyet uzlaşmanın adıdır. Bu uzlaşmayı koruyalım" dedi.

İŞTE MESAJLAR
* Anayasa askeri bir müdahale sonucu hazırlandığından ve haklarla ilgili bölümü bir istisnalar rejimine tabi olduğundan ülkemiz yoğun eleştirilere muhatap kalmaktadır. Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerle ilgili bölümü uluslararası taahhütlere uygun hale getirilmelidir.

* Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de demokrasimizin ve devletimizin daha iyi işletilmesi beklentisi kamuoyuna malolmuşsa buna çözüm aramaktan kaçınılamaz.

*Tartışmaları içerikten ziyade kişilerle irtibatlandırmanın Türkiye'ye hiçbir yararı yoktur.

* Esasen, hala yüce Meclis'in ve Türkiye'nin gündeminde Anayasa değişikliği teklifleri vardır. Bu teklifler süratle ve ciddiyetle ele alınmalı, Türkiye artık anayasasıyla ilgili tartışmaları geride bırakacak yapısal reformları tamamlamalıdır. Çok partili demokrasiye geçiş döneminin ürünü olan tartışmalara geri dönülmemeli, bunlar artık geride bırakılmalıdır.

Demokrasi ve cumhuriyet birbirinin karşıtı değil, birbirinin tamamlayıcısıdır. Demokratik cumhuriyet işte bu uzlaşmanın adıdır.

* Devlet her tehdidi olduğu gibi irtica tehdidini de önlemek mecburiyetindedir. İrtica ile mücadele, halkın dini inançlarını korumanın bir gereğidir. Türkiye'de toplum, laikliğe ve çağdaşlığa ters düşen akım ve hareketlere karşı hassas ve Cumhuriyeti ayakta tutmaya kararlı bulunmaktadır.

*Türk vatandaşı, laik cumhuriyetle Müslümanlığı bağdaştırmıştır. Eğer camiye siyaset sokulmazsa, ne dinin devletten, ne devletin dinden şikayeti yoktur. Türkiye teokratik bir devlet değildir! Laik bir devlettir.

*Türkiye'nin bir imaj sorunu var. İmaj sorunu daha çok insan hakları alanında ülkemize yöneltilen eleştirilerle irtibatlı bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Yöneltilen eleştirilerin çoğu haksız ve temelsizdir. Ancak düzeltilmeleri yönünde ülke kamuoyunda geniş bir toplumsal mutabakat sağlanmış bazı eksikliklerimiz olduğu da bir vakıadır.

*Türkiye, cumhuriyetin, demokrasinin, laikliğin ve Müslümanlığın, çağdaşlığın bağdaştığını göstermek gibi büyük bir iddiayı hayata geçirmektedir. Bu bir uzlaşmadır. Bu uzlaşma güçlü iç barış ve dayanışma demektir. Herkese birden sesleniyorum, bu uzlaşmayı koruyalım.

İlk günün sıcak gündemi
Çiller'den Anayasa meşru mu yorumu
DYP Genel Başkanı Tansu Çiller, Anayasa'nın gayri meşru ilan edilmesinin devleti yaralayacağını söyledi. Laik devleti tahrip etmenin de, bu anlayışı uçlara taşıyarak demokrasiyi tahrip etmenin de yanlış olduğunu kaydeden Çiller, yardımların deprem bölgesine ulaşıp ulaşmadıklarını araştırmak için iki parti yetkilisinin görevlendirileceğini bildirdi. Çiller, DYP Genel Merkezi'nde düzenlediği basın toplantısında TBMM'nin geçen dönem olduğu gibi "halkın gündeminden kopuk olmaması" gerektiğini söyledi.

MHP: Görev süresi uzamasın
Cumhurbaşkanı Demirel'in, TBMM'nin 21'inci dönem ikinci yasama yılı açış konuşmasını yaptığı sırada MHP İdare Amiri Ahmet Çakar, görev süresiyle ilgili tepkisini dile getirdi. Çakar, Cumhurbaşkanı'nın 147 sayfalık konuşma metninde Türkiye'nin imaj değişikliğine ihtiyacı olduğunu sık sık dile getirdiğine dikkat çekerek, "Türkiye'nin Cumhurbaşkanı'nın değişikliğine de ihtiyaç var. Cumhurbaşkanı'nın değişmesi de lazım" dedi. Çakar, parti olarak Cumhurbaşkanı Demirel'in görev süresinin uzatılmasını düşünmediklerini sözlerine ekledi.

Erhan SEVEN

FP ilk günden gündemi gerdi
FP Grupbaşkanvekili Bülent Arınç, Merve Kavakçı hakkındaki dokunulmazlık dosyasını "milletvekili olmadığı" gerekçesiyle geri gönderen TBMM Başkanı Yıldırım Akbulut'a örtülü tehditler savurdu. Kavakçı'nın hala milletvekili olduğunu, Türk vatandaşlığıyla ilgili davanın da henüz sonuçlanmadığını savunan Arınç, "Sayın Akbulut Kavakçı'yla ilgili yanlışlık ve yanılgı içindedir. TBMM Başkanı, yaptığı hata nedeniyle Kavakçı'ya gelecek bir zararı tazmin etmek zorunda kalacaktır" dedi. Arınç, "Meclis Başkanı verdiği hatalı karar ve cüretkar yorum nedeniyle mahçup olacaktır. Cezai ve hukuki sorumluluğu olacaktır" diye konuştu.

Kamer Genç'in gözü Çankaya'da
DYP Tunceli Milletvekili Kamer Genç, cumhurbaşkanlığına aday olacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in görev süresinin uzatılacağına ihtimal vermediğini belirten Genç, adaylığı konusunda şöyle konuştu: "Ben, kesin aday olduğumu açıkladım. Adaylığımın nedeni de insanlara cesaret vermek. Tabii, seçilip, seçilmemek ayrı bir konu. Milletvekillerinin vicdanına kalmış bir olay." "Ispartalı Süleyman seçiliyor da, Tuncelili Kamer niye seçilmesin?" diyen Genç, "takındığım her tavır Meclis'in sağlıklı çalışmasını sağladı ve Meclis'e itibar kazandırdı" dedi.

Meclisin gündemi dolu dolu
MECLİS yeni yasama yılına başladı. Salı gününden itibaren yoğun bir tempoya girecek olan TBMM'de üç önemli gündem var. Önce vetolu af yasası ele alınacak. Komisyon görüşmelerinin ardından konu Genel Kurula gelecek.

Ardından bedelli askerlik yasa tasarısı ele alınacak. 1 Ocak 1973 ve daha büyük doğumlular, 15 bin mark karşılığı 2 ay askerlik yaparak terhis edilecek. Daha önce ertelenen deprem vergileri tasarısına da çözüm bulunacak. Hükümet bu tasarıyı gelen yoğun tepkiler sonucu geri çekmişti.

Meclis'in açılışından notlar
* Meclis yeni yasama yılına buruk başladı. En kıdemli milletvekillerinden Avni Akyol ile en genç milletvekillerden Kadir Görmez'in ölümü herkesi üzmüştü.

*Demirel'in konuşması bakanlara gönderilen mesajlarla doluydu. Bayındırlık Bakanı Aydın ile Devlet Bakanı Somuncuoğlu'na, "Tartışmayı bırakın, 30 bin prefabrik evi kışa kadar bitirin" talimatı verdi. Devlet Bakanı Yalova'ya "Özelleştirmeyi hızlandırın, TRT'nin tüm Ortaasya'dan izlenmesini sağlayın", İçişleri Bakanı Tantan'a da "Çetelerle mücadeleye devam" dedi.

*Başbakan Vekili Devlet Bahçeli, Genel Kurul'da Başbakan Ecevit'in koltuğuna oturmadı. Koltuk toplantı sonuna kadar boş kaldı.

*Meclis Başkanı Yıldırım Akbulut'un eşi Samia Akbulut da, Anayasa Mahkemesi üyesi sıfatıyla törene geldi. Çift zaman zaman bakışarak anlaştı.

*FP Genel Başkanı Recai Kutan ile DYP Genel Başkanı Tansu Çiller, Demirel'in konuşmasını gruplarının başında dinlediler. ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz ise, Avni Akyol'un Düzce'deki cenaze törenine gittiği için Demirel'i dinleyemedi.

Demirel'in konuşması 2 saat 20 dakika sürdü. Dakikalar geçtikçe Genel Kurul'da da, locada da uyuklayanlar arttı. Birçok kişi, protokol gereği Demirel'in hemen yanıbaşında ayakta duran Başkan Vekili Nejat Arseven'e bakıp teselli buldu.

* MHP Meclis İdare Amiri Ahmet Çakar, "Türkiye'de işlerin neden ağır gittiği bu konuşmadan anlaşılıyor. Birçok kişi saygısızlık olur diye kulise çıkmadı" dedi.

*Geçen yılki konuşmasını 47, bir önceki yılki konuşmasını ise 82 sayfada tamamlayan Demirel'in dünkü konuşması 147 sayfalık bir kitapçıktan oluştu.

*Demirel konuşmasını, Çankaya köşkündeki bir ödül töreninde Sivas'lı bir kız öğrencinin okuduğu şiirden alıntı yaparak bitirdi. Şiir "Bir tane Türkiye vardır, bu bizim vatanımızdır" dizeleriyle başlıyor.

Nuri KAYIŞ - Erhan SEVEN - Emin ÖZGÖNÜL

Meclis'in açılışından notlar
* Meclis yeni yasama yılına buruk başladı. En kıdemli milletvekillerinden Avni Akyol ile en genç milletvekillerden Kadir Görmez'in ölümü herkesi üzmüştü.

* Demirel'in konuşması bakanlara gönderilen mesajlarla doluydu. Bayındırlık Bakanı Aydın ile Devlet Bakanı Somuncuoğlu'na, "Tartışmayı bırakın, 30 bin prefabrik evi kışa kadar bitirin" talimatı verdi. Devlet Bakanı Yalova'ya "Özelleştirmeyi hızlandırın, TRT'nin tüm Ortaasya'dan izlenmesini sağlayın", İçişleri Bakanı Tantan'a da "Çetelerle mücadeleye devam" dedi.

* Başbakan Vekili Devlet Bahçeli, Genel Kurul'da Başbakan Ecevit'in koltuğuna oturmadı. Koltuk toplantı sonuna kadar boş kaldı.

* Meclis Başkanı Yıldırım Akbulut'un eşi Samia Akbulut da, Anayasa Mahkemesi üyesi sıfatıyla törene geldi. Çift zaman zaman bakışarak anlaştı.

* FP Genel Başkanı Recai Kutan ile DYP Genel Başkanı Tansu Çiller, Demirel'in konuşmasını gruplarının başında dinlediler. ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz ise, Avni Akyol'un Düzce'deki cenaze törenine gittiği için Demirel'i dinleyemedi.

* Demirel'in konuşması 2 saat 20 dakika sürdü. Dakikalar geçtikçe Genel Kurul'da da, locada da uyuklayanlar arttı. Birçok kişi, protokol gereği Demirel'in hemen yanıbaşında ayakta duran Başkan Vekili Nejat Arseven'e bakıp teselli buldu.

* MHP Meclis İdare Amiri Ahmet Çakar, "Türkiye'de işlerin neden ağır gittiği bu konuşmadan anlaşılıyor. Birçok kişi saygısızlık olur diye kulise çıkmadı" dedi.

* Geçen yılki konuşmasını 47, bir önceki yılki konuşmasını ise 82 sayfada tamamlayan Demirel'in dünkü konuşması 147 sayfalık bir kitapçıktan oluştu.

* Demirel konuşmasını, Çankaya köşkündeki bir ödül töreninde Sivas'lı bir kız öğrencinin okuduğu şiirden alıntı yaparak bitirdi. Şiir "Bir tane Türkiye vardır, bu bizim vatanımızdır" dizeleriyle başlıyor.

Nuri KAYIŞ - Erhan SEVEN - Emin ÖZGÖNÜL

Siyasi yapıda ne yapılmalı?
Kuvvetler ayrılığına işlerlik kazandırılmalı. Yasama organı etkili denetim gücüne kavuşturulmalı.

* 20 yıllık uygulaması olan senato yeniden ihdas edilmeli.

* Dar bölge çoğunluk sistemine geçilmeli.

* Partilerin mali kaynakları ve siyasetin finansmanı saydamlaştırılmalı.

* Yasama dokunulmazlığının kapsamı daraltılmalı.

Çağdaşlık için ne yapılmalı?
* Yargı reformu yapılmalı.

* Devlet ekonomik faaliyeti bırakmalı.

* Temel eğitim 11 yıla çıkmalı.

* Genel sağlık sigortası devreye girmeli.

* Kamu idaresinde şeffaflık ve katılımcılık sağlanmalı.

Baba'dan irticalen Ecevit'in gezisi
Ekonomİden 2000 yılı hedeflerine, Türk-Yunan ilişkilerinden cezaevi olaylarına ve Türk Silahlı Kuvvetler'in ihtiyaçlarına kadar her konuyu 147 sayfalık metninden okuyan Demirel zaman zaman irticalen de konuştu. Bu metin dışı konuların başında da Başbakan Bülent Ecevit'in ABD gezisi geldi. Demirel gezinin başarılı olduğunu vurgulayarak "Sayın Başbakanın gezisi başarılıdır, ABD ile münasebetler gelişecektir" dedi.

Demirel bir ara da "Kast-ı Rical" diyerek, hükümetin bürokrat kıyımı yapmamasını istedi ve her hükümet döneminde bürokratik kadroların geniş çaplı değiştirilmesini eleştirerek yetenekli kadroların muhafazasını istedi. Demirel Türk halkının kendi kendisini eleştirirken hoşgörülü olmasını da önererek "Bizden ne köy olur ne kasaba dememeliyiz. İmaj sorunumuz var ama biz de kendi kendimizi hasta kabul ediyoruz. Hasta adam gitti. Kızınca kendimize vurmayalım" dedi.

Demirel Türkiye'de çok partili demokrasinin benimsendiği 1946'dan bu yana 14 genel seçim yapıldığını anlatırken, gülümsemelere neden olan şu benzetmeyi de yaptı: "İnilmiştir, çıkılmıştır, ama baş su üstünde durmuştur."

Baba'nın formülü tartışıldı
Demirel'in Cumhurbaşkanlığı görev süresinin 7 yıldan 5 yıla indirilmesi, Cumhurbaşkanının halk oyuyla ve iki dönem seçilebilmesi önerisi, Başkent'te tartışma yarattı ve kafaları karıştırdı:

- Demirel'in önerisine tam destek sadece eski partisi DYP'den geldi. DYP, hem "5+5" formülüne hem halkoyuna "evet" dedi. Diğer muhalefet partisi FP ise görev süresinin uzatılmasına karşı çıkarken, Cumhurbaşkanının halkoyu ile seçilmesine "evet" dedi.

- İktidar ortağı partilerden en net tavır

ANAP'tan geldi. ANAP, "5+5" formülüne destek verdi ancak Cumhurbaşkanının halkoyuyla seçilmesine karşı çıktı.

- Başbakan Ecevit'in Demirel'in görev süresinin uzatılması fikrine sıcak baktığını hatırlatan DSP'liler, halkoyu ile seçimden kaygı duyduklarını belirttiler.

- MHP ise hiç renk vermedi. Parti yönetiminde tartışmaya açılmadan parti tavrının kamuoyuna deklare edilmeyeceği bildirildi.

Şamil TAYYAR - Şebnem HOŞGÖR