Bu yıl daha önemli
1999'un son üç ayı şu nedenlerle diğer yıllara göre çok daha büyük önem taşıyor.

* Deprem sonrası iyileşme eğiliminin güçlü olup olmadığını Ekim ayı ile ilgili göstergeler ortaya koyacak.

* Aylık enflasyonun geçen yılki düzeylerini aşıp aşmayacağı da kritik bir önem taşıyor. TEFE ile enflasyon, yüzde 60'a yaklaştığı takdirde, yüzde 25'lik 2000 hedefine ulaşmak iyice zorlaşacak.

* IMF ve AB ile görüşmelerin sonuçları da yine önümüzdeki üç ay içinde netleşecek.

Üç aylarda neler var?

Ekonominin üç aylarını incelemeye Ekim ayı ile başlayalım:

Ekim ayında neler var? Bir sonraki yılın bütçe ve programı Ekim ayı başında Yüksek Planlama Kurulu'na gelir. Maliye Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı'nda yapılan teknik çalışmalar, bir tür iç kabine gibi çalışan bu kurulda enine boyuna incelenir. Teknokratların çalışmalarına siyasi damgayı Ekim ayının ortasına doğru Bakanlar Kurulu vurur.

Kesinleşen hedefleri ve bütçe tasarısının büyüklüklerini, maliye bakanı yılbaşından 75 gün önce kamuoyuna açıklar. Anayasa'nın 162. maddesi gereğince Ekim ayı ortasında yapılan bu açıklamaya göre iş dünyası, yerli ve yabancılar pozisyon almakta gecikmez.

Hedefler gerçekçi bulunursa, tüm firmalar, kendi plan ve programlarını, hükümetin hedefleri ile uyum gösterecek şekilde belirler. Hedefler inandırıcı olmazsa ve hükümet güven vermiyorsa, herkes bildiğini okur. Bütçe tasarısı TBMM'ye sevkedildikten en geç bir hafta sonra komisyonlarda görüşülmeye başlanır.

2000 Programı 15 Ekim'de
Ana hatları 15 Ekim'de açıklanacak olan "2000 Yılı Programı" ay sonunda Resmi Gazete'nin mükerrer sayısı olarak yayınlanır. 300 sayfalık bu belge, ekonomi ile ilgilenen herkes için bir hazine niteliğindedir. Sorunlar ve önlemler envanteri niteliği taşıyan programın, daha geniş olan "Ekonomik ve Sosyal Sektörlerdeki Gelişmeler" adlı ekinde ise sektörler ve 200'e yakın sınai ve tarımsal ürün hakkında ayrıntılı bilgiler yer alır. Bu iki yayını, araştırmacıların muhakkak edinmeleri gerekir.

Kasım gündemi: Kasım boyunca komisyonun 40 üyesi arı gibi çalışıp bakanlık ve katma bütçeli kuruluş bütçelerini elden geçirir.

Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından hazırlanan ve hükümet tarafından onaylanan dış ticaret rejimi, Kasım ayı içinde kamuoyuna duyurulur. Firmalar, ithalat ve ihracat rejimindeki değişikliklere göre, bir sonraki yıl ile ilgili programlarını biraz daha somutlaştırmak imkanını bulur.

Kasım ayında OECD, IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası ekonomik kuruluşlar, Türkiye ekonomisi ile ilgili check-up çalışmaları yapar.

İş yapanlar incelemeli
Final Aralık'ta: En geç 10 Aralık gününde komisyon çalışmalarını bitirir ve bütçe tasarısını TBMM Genel Kurulu'na sunar.

Genel Kurul'da kıran kırana geçen görüşmeler sonrasında bütçe yasası kesinleşir ve yılın son günlerinde Resmi Gazete'nin mükerrer sayısında yayınlanır.

Programdaki genel ilkelere göre hazırlanmış "Yatırım Programı" da bu ay içinde yayına hazır hale getirilir. Bu program devletin ekonomik faaliyetleri ve yatırımları için bir "kaynak kitap" niteliği taşır. Müteahhitler ve devletle iş yapan herkes bu programı inceleyerek, devletin bir sonraki yıllarda hangi somut projelere ne kadar para harcayacağını görebilir.

Faruk TÜRKOĞLU