Vergide son dakika uyarıları...
Depremde defter ve faturaları kaybolanların yasal başvuru yapması gerekiyor. Milyarlarca liralık ceza ve hapis sözkonusu

Deprem felaketinin ikinci haftasını doldurmak üzere olduğu şu günlerde, vergi mükellefi olan depremzedelerin, bir takım yükümlülükleri var.

Bu yükümlülükleri, belirli bir süre zarfında yerine getirmedikleri takdirde, ikinci bir depremle "vergi depremi" ile karşılaşmaları sözkonusu olabilir. Milyarlarca liralık, hatta duruma göre "onmilyarlarca liralık vergi ve ceza" ile karşılaşabilecekleri gibi "hapis cezası" riski de doğabilir.

Daha önce, ayrı ayrı açıkladığımız bu yükümlülükleri, bugünkü yazımızda toplu halde ve özet olarak, bir kez daha hatırlatacağız.

15 gün içinde zayi belgesi alınacak
Depremde, defter ve belgeleri, kısmen ya da tamamen yok olanlar veya zarar görenler, olayın meydana geldiğini öğrendikleri tarihten itibaren "15 gün içinde Ticaret Mahkemesi"ne başvurmak ve kendilerine "zayi belgesi" verilmesini talep etmek zorundalar.

Buradaki 15 günlük süre depremin meydana geldiği tarihten değil, defter ve belgeleri zayi olduğunun öğrenildiği tarihten başlar. Örneğin; enkaz kaldırma çalışmaları nedeniyle, 22 Ağustos'da defterlerinin zayi olduğunu öğrenen mükellefin, en geç 6 Eylül 1999 tarihine kadar, işyeri merkezinin bulunduğu yerdeki Ticaret Mahkemesi'ne başvurması gerekir. (Ticaret Yasası Md. 68/son). Bu süre geçtikten sonra yapılan başvuruda "zayi belgesi" verilmez. Belge alınmadığı takdirde, büyük sorunlar doğabilir. Örneğin;

- Yetkililere ibraz edilmeyen defter ve belgeler, hangi yılla ilgili ise, o yılın ya da yılların vergi matrahı "re'sen takdir" yolu ile takdir komisyonlarınca belirlenir (VUK Md. 30/3).

- Takdir olunan gelir ya da kurumlar vergisi matrahı üzerinden "vergi ve kaçakçılık cezası" hesaplanır. Ayrıca, gecikme faizi de istenir.

- O yıllardaki "KDV indirimleri" (alış faturalarının fotokopileri de ibraz edilmediği takdirde) kabul edilmez. Kaçakçılık cezası ve KDV istenir (KDVK Md. 29 ve 30/c).

- Defter ve belgeler, inceleme elemanına ibraz edilmediği için, gizlenmiş sayılır. Bu ise "6 aydan 3 yıla kadar hapis cezasını" gerektiren bir fiildir (VUK Md. 359/a-2).

Görüldüğü gibi, "15 günlük süre" ve "zayi belgesi" olayı son derece önemli...

Zarar gören mallar ve demirbaşlar
Depremde yok olan ya da zarar gören mallar ve demirbaşlar için, deliller yok olmadan "en kısa zamanda" vergi dairesine başvurmak gerekiyor. Vergi dairesine yapılacak olan başvuruda, depremde yok olan ya da zarar gören malların "emsal bedeli" takdiri istenecek. Vergi daireleri konuyu takdir komisyonuna intikal ettdirecek. Takdir komisyonlarının belirleyeceği bedele göre de, depremzede mükelleflerce "zarar kaydı" yapılabilecek.

Depremde zarar gören amortismana tabi iktisadi kıymetler (yani bilgisayar, mobilya, otomobil, kamyon, makine, bina, alet, edavat, mefruşat vs) için de, yine vergi dairesine başvurulacak "fevkalede amortisman oranı" belirlenmesi talep edilecek.

Vergilerin silinmesi
Vergi yasalarımızda, deprem halinde "vergilerin terkini yani silinmesi ile ilgili bir madde var (VUK Md. 115).

Buna göre, deprem nedeniyle, varlıklarının ya da mahsullerinin "en az üçte birini" kaybeden depremzede vergi mükelleflerinin, doğal afetlerden zarar gören gelir kaynakları ile ilgili vergi ve cezaları zararla mütenasip olmak üzere kısmen veya tamamen silinmektedir.

1999 yılı gelir ve kurumlar vergileri
Maliye Bakanlığı'nın, bir başka afetle ilgili olarak 30 Mayıs 1998 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan genelgesine göre;

1- Doğal afet nedeniyle defter ve belgeleri zayi olan mükellefler, öncelikle bu durumu "mahkeme kararıyla" belgeleyecekler.

2- Faaliyetlerine devam eden mükellefler, en kısa zamanda "yeni defter" tasdik ettirecekler.

3- Deprem nedeniyle, defter ve belgeleri zayi olanların 1 Ocak 1999 - 16 Ağustos 1999 dönemine ait kazançları "takdir komisyonlarınca" belirlenecek.

4- Deprem sonrası faaliyetlere ilişkin matrah ise, tasdik ettirilen "yeni defterlere göre" mükelleflerce belirlenecek.

2000 yılı Mart ya da Nisan ayında verilecek 1999 yılına ait gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde beyan edilecek matrah, (3) ve (4) no.lu bentlerin toplamına göre bulunacak.

Depremin herkesi şok eden olumsuz etkileri nedeniyle "zayi belgesi" başvurusu için yasada yeralan "15 günlük sürenin uzatılması" yerinde olacaktır. Bu sürenin uzatılması için Bakanlar Kurulu'nca kanun hükmümde kararname çıkartılması gerekiyor. Aksi halde, depremzede binlerce, onbinlerce vergi mükellefi perişan olurlar...