Güneş tutulması ve Thales
Yıllar yıllar önceydi. Orta okul 7. sınıftaydık. İnce uzun, kabak başlı, gözlüklerinin aşırı kalın camları arkasından mavi gözleri kopça kadar görünen, gülmesini unutmuş yüzlü, bir Fransız matematik hocamız vardı; M. Montangerend...

M.Montangerend, eline tebeşiri alıp kara tahtaya bir daire çizerek merkezini de ortasına noktaladığı zaman; hepimiz inanırdık ki, bir pergelle çizdiği daireyi ölçmeye kalksak, milimetrik düzgün çıkacak...

İ.Ö. 7. Yüzyıl'ın sonuyla 6. Yüzyıl'ın ortalarına değin yaşamış olan ünlü Yunan matematikçisi Thales'in adını ilk önce ondan duymuştuk...

Program gereği Thales'in "benzer" üçgenlerini anlatmaya çalışıyordu bize...

Ben o sıralarda pek bir şey anlamıyordum.

Biri küçük, bir büyük iki üçgen... Bu iki üçgenin iç açıları biribirinin aynıysa; üçgenlerin biri istediği kadar küçük, öteki de büyük olsun; o iki üçgen "benzer" iki üçgendi...

Thales'in 2600 yıl önceki dehası, bugünkü bir projeksiyon makinesinin ekrana uzaktan yansıttığı büyük bir imajla, yakından çok daha küçük olarak yansıttığı aynı imajın eşdeğerde olduğunu, üçgenler üstünde saptamıştı...

Söz aramızda ben, beyinselliği ile yaratıcılığını zamanın aşındıramadığı insanlara karşı, bitmez tükenmez şaşkın bir hayranlık duyarım hep...

Siyaset yahut servet asansörlerine gerek duymayan kişiliklerinin üstün kalitesinden, insanlık binlerce yıl sonra dahi vazgeçemediği için.

* * *

Tarih dedikoducusu Herodot'un anlattığına göre Thales, İ.Ö. 585 yılındaki güneş tutulmasını da ilk öngören bilgindi..

O sıralarda da Med'lerle Lidya'lılar, 5 yıldan beri savaşıp duruyorlarmış...

Duracağa da pek benzemiyormuş savaş..

Thales:

- Bu savaşlardan tanrılar bile usandı, onun için yarın savaş sırasında gündüz geceye dönüverecek ve yıldızlar görünecek, demiş..

O biliyormuş İ.Ö. 28 Mayıs 585'de güneşin tutulacağını..

Ve savaş sırasında güneş tutulup gündüz geceye dönünce, Lidya kralı Alyat da apışıp kalmış. Med kralı Sikares de..

Ve hemen barışmışlar. Kral Alyat'ın kızı Aryenis'i de, kral Sikares'in oğlu Astiages ile evlendirmişler...

* * *

Güneş gelecek yüzyılda da, ondan sonra ki yüzyıllarda da, Arz ile arasına Ay girdikçe hep tutulacak...

Ve her seferinde Thales yine hatırlanacak.. Güneşin tutulacağını ilk öngören o olduğu için...

Düşünün ki, o dönemde ne Dünya'nın yuvarlak olduğu biliniyor, ne Güneş'in çevresinde döndüğü, ne de Ay'ın Dünya çevresinde döndüğü..

Yine de Thales nasıl olmuş da öngörmüş Güneş'in tutulacağını?

Yanıtı bir takım varsayımlara dayanan bir soru bu, sanırız hep öyle de kalacak.

Bayramlarda konuklara şeker tutulur..

Sonra efendim oğlanlar kızlara, kızlar oğlanlara tutulur.

Bazen diller tutulur...

Bazen paltolar tutulur...

Bazen taksiler tutulur...

Bazen evler tutulur...

Kırk yılda bir de olsa

Bazen sözler tutulur...

Bazen kafa tutulur...

Bazen görümceler gelinlere, gelinler görümcelere tutulur..

Bazen el ayak tutulur...

Bazen insanın basireti tutulur..

Güneş de bu kadar tutulmanın dışında kalacak değil ya...

Bazen o da tutulur...