Norman STONE
BUGÜN dünyanın sorunlu bölgelerine baktığınızda onların bir zamanlar Osmanlı yönetiminde yaşadığını göreceksiniz. İlk akla gelenler Kosova dışında, Irak, İsrail, Filistin ve Cezayir...

Geriye dönüp bakıldığında Osmanlı'nın çok toplumlu, çok dinli bu kozmopolit imparatorluğu yönetmede bir sürü eksikliği göze çarpmaktadır. Demokratik değildi. Ancak o günün Rusya'sı ya da Çin'inden hatta bu yüzyılın Sovyetler Birliği'nden daha az baskıcıydı.

1912'de Osmanlılar, Balkanlar'dan çekildiler ve yeni koloniler olarak Avrupalılar'ın eline geçti bu topraklar. Osmanlı yıkılmadan önce, özellikle en parlak döneminde Hıristiyan ve Yahudi topluluklarına en yüksek hoşgörüyü gösterirdi. İmparatorluğun yarısı Hıristiyandı. Daha yüksek vergi vermek, belirli renkte ayakkabı giymek, at yerine eşeğe binmek zorunda idiler. Ancak bu topluluklar Osmanlı'nın millet sistemi içinde kendi kendilerini yönetme hakkına sahipti. Bu sistemin başarısını en güzel, sinagog, kilise ve camilerin yan yana olduğu Saraybosna kenti gösterir.

Osmanlı çöküp de Türkler sahibi oldukları topraklardan çekildikten sonra bu bölglerde sorunlar çıkması sürpriz olarak değerlendirilemez. Ve gerçekten de eski Osmanlı toprakları bugün sorun içindedir. Paradoksal olarak dOsmanlı İmparatorluğu'nun kalbi olan ve bugün Türkiye'nin bulunduğu bölge sorunsuzdur.

Miloseviç böldü
Bugünün Türkiye'sinde de farklı etnik gruplar yaşamaktadır. Türkiye 19'uncu yüzyılın sonunda ve 1923'te Balkanlar ve Kafkasya'dan milyonlarca Müslüman göçmen almıştır. Çok toplumlu Yugoslavya'da ise farklı etnik yapıda gruplar, iyi bir hükümete sahip olduklarından ya da başka seçenekleri olmadığı için bir arada yaşamaya başladılar. Ancak Slobodan Miloseviç'in yönetiminde hükümet etkisiz kalmaya başladı. Yugoslavya dağıldı. Miloseviç, bölgeyi etnik temeller çerçevesinde böldü. Acıları hala devam etmektedir.

Türkiye'ye gelen göçmenler ise şehir nüfusunun büyük bölümünü oluşturdular. Museviler hiçbir ayrımcılık yaşamadı.

İmparatorluğun çöküşünden beri, Türkiye birçok problemle karşılaştı. Bunlardan biri de çözüm aşamasında bulunan Kürt sorunu. Çeşitli diller konuşan Kürtler, göçmen bir geçmişe sahip olduklarından klasik anlamda bir ulus olmadılar. Fikirlerini Mao'dan alan terörist hareket PKK ise Kürt kimliğini kullanarak devrim yapmaya çalıştı. Liderleri yakalanıp ölüme mahkum edildi.

Bir zamanlar Osmanlı yönetiminde yaşayan bölgeler, bugün sorun içinde olsalar da Osmanlı karakterini en çok yansıtan Anadolu en parlak geleceğe sahip olarak görünüyor.