Ekonomik olarak cüceleþen Rusya hâlâ esamesi okunan askeri bir dev, nükleer gücü ve donanmasýyla...
Türkiye, Boðazlardan geçiþleri düzenleyen Montrö Sözleþmesi'ne göre Rus savaþ gemilerine izin verdi. Montrö'ye göre Karadeniz'den Akdeniz'e doðru savaþ gemileri geçebiliyor, ancak Karadeniz'e kýyýsý olmayan ülkelerin gemileri ters yönde yani Akdeniz'den Karadeniz'e çýkamýyor. Bize hep Rusya ile iyi geçinmenin önemi anlatýlýr, ama bir de madalyonun öbür yüzü var: Ruslarýn da eli Türkiye'ye mahkžm. Montrö çökerse, Boðazlar savaþ gemilerine tamamen açýlabilir. O vakit ne olur? Sözgelimi Amerikan Altýncý Filosu'nun Ukrayna'nýn Odessa limanýna demirlemesi aþk gemisinin tatlý tatlý kýyýya yanaþmasýna benzemez. Bambaþka dengeler oluþur o zaman.
Türkiye-Rusya iliþkilerinde en hassas alaný Türk boðazlarýndan geçiþ kurallarýný koyan Montrö'nün oluþturmasý boþuna deðil. Boðazlardan geçiþ rejimi üzerindeki mücadele ise sürüyor. Türk Sanayicileri ve Ýþadamlarý Derneði'nin Mensur Akgün ve Turan Aydýn'a hazýrlattýðý Türkiye-Rusya Ýliþkileri raporunda da Montrö'nün Ruslar açýsýndan önemi belirtilmiþ: Rusya Federasyonu, petrol tankerlerinin geçiþi yüzünden Türkiye'nin egemenlik haklarýný erozyona uðratmaya çalýþýrsa kendi kendini sabote eder. Rusya'nýn Boðazlarý petrol boru hattý diye kullanma ýsrarý, Montrö'yü zorlar.
Oysa Montrö'de tadilata giriþmek, evin mutfaðýný deðiþtirmeye benzemiyor. Böylesi bir geliþme olursa Boðazlarýn Karadeniz'e kýyýsý olmayan devletlerin serbest geçiþine açýlmasý bir yana, yeni geçiþ rejimini yorumlama yetkisinin Uluslararasý Denizcilik Örgütü'ne geçmesi olasýlýðý da mevcut.
Bundan zararlý çýkacak iki ülke var: Türkiye ve Rusya. TÜSÝAD'ýn Rusya raporu, Montrö rejiminin idamesi çerçevesinde Türkiye ile Rusya arasýndaki adý konulmamýþ stratejik çýkar ortaklýðýna dikkati çekmiþ. Bu ortaklýðýn öneminin Türkiye tarafýndan vurgulanmasý, Rusya tarafýndan da doðru algýlanmasý gerekiyor. Montrö'nün masaya yatýrýlmasý, Rusya'ya aðýr bir darbe vurabilir. Türkiye, sonuçlarýna katlanmak koþuluyla boðazlarý kullanarak Rusya'ya büyük zarar verebilir. Karþýlýklý çýkarlarýn en çoklaþtýrýlmasý, Montrö'nün korunmasý bazýnda bir stratejik ortaklýk gerektiriyor. Kosova'da "Ben de varým" demek için Akdeniz'e peþpeþe gemi gönderen Rusya, bütün bunlarý da düþünüyor olmalý.
