Önce bildir sonra al
Kaçak işçi uygulamalarının önüne geçmek için işçinin çalışmaya başladığı tarihten önce işyeri bildirgesi sosyal güvenlik kurumuna verilecek

Nevin BİLGİN

ANKARA - Sosyal Güvenlik Reformu taslağı, emeklilik yaşını SSK ile birlikte Emekli Sandığı ve Bağ-Kur'a tabi çalışanlar için de 62'ye çıkarıyor. Kademeli geçiş öngören taslak, emeklilik yaşını SSK'lılar için 62'ye çıkarırken, prim ödeme gün sayısını da 10 bin 800'e yükseltiyor. Emekli aylığı hesabında gösterge ve katsayı sistemi yerine Tüketici Fiyatları Endeksi'ne dayalı yeni sistem getiren taslak, yıllardır konuşulan işsizlik sigortasının da yürürlüğe girmesini öngörüyor. Taslak işverenleri de ilgilendiren önemli düzenlemeler içeriyor.

7 yasayla ilgili düzenlemeler getiren ve 47 maddeden oluşan tasarıya göre, emeklilik yaşında mevcut kanuna göre emekliliğe hak kazanmamış olanlar için kademeli geçiş uygulanacak. 1 Ocak 2000'den itibaren işe başlayacak herkes 62 yaşında emekli olacak. Taslakta yer alan başlıca düzenlemeler şöyle:

İşçilerde emeklilik yaşı
* SSK Yasası değiştirilerek prim ödeme gün sayısı 10 bin 800'e, çıkarılıyor. "Kadın ise 50, erkek ise 55" ibaresi de 62 olarak değiştirilecek. Sigortalının yaşlılık aylığından yararlanabilmesi için 60 yaşını doldurmuş olması ve en az 10 bin 800 gün veya 63 yaşını doldurması ve en az 5 bin 400 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olması şart olacak. Sigortalılar yaşları ne olursa olsun en az 5 bin 400 gün malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemek şartıyla 9 bin gün prim ödemiş sigortalılar gibi aylık alabilecekler.

Memurlarda emeklilik yaşı
* Memurlarda 62 yaşında emekli olabilecek. Şu andaki uygulamada 20 hizmet yılını dolduran kadınlarla, 25 yılını dolduran erkekler hiçbir şart aranmaksızın 38-43 yaşlarında emekliye ayrılabiliyor. Düzenlemeyle 30 hizmet yılını dolduran kadın ve erkek iştirakçilerin, hizmet süreleriyle birlikte 60 yaşlarını doldurmaları şartı getiriliyor.

* Emekli kesintileri ve kısmi olan ödemelerin yerine aylık olarak kurumlarca yapılan ödemelerin tümü emekli keseneğine tabi tutulacak. Emekli Sandığı Kanunu'nda yeralan "emeklilik keseneğine esas aylık tutar veya ücret" ibaresi "personel kanunları gereğince aylık gelir" şeklinde değiştirilecek. (madde 13)

Bağ-Kur'lunun emeklilik yaşı
*SSK ve Emekli Sandığı Kanunlarında emeklilikle ilgili yapılan değişiklikten Bağ-Kur emeklileri de etkilenecek. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra sigortalı olanlar için 60 yaşını doldurmuş olma şartı getirileecek. Kısmi yaşlılık aylığı bağlanmasındaysa yaş şartı 63'e yükseltilecek. Serbest çalışanlar emekliye ayrılabilmek için, yazılı talepte bulunacak, her türlü borçlarını ödeyecek, 60 yaşını doldurmuş, 30 tam yıl sigorta primi ödemiş olmak, 63 yaşını doldurarak en az 15 yıl sigorta primi ödemek zorunda kalacak.

Prim oranları artıyor
* İsteğe bağlı sigorta veya topluluk sigortası yoluyla malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına devam edenler için uygulanacak prim oranı yüzde 20'den yüzde 30'a çıkarılacak.

* Emekli olduktan sonra yeniden işe girerek sigortalı olanlara uygulanan sosyal güvenlik destek prim oranı yüzde 24'ten yüzde 30'a çıkarılacak. Yaşlılık aylığı almaktayken serbest avukat veya noter olarak çalışmalarını sürdürenlerin, sosyal yardım zammı dahil, almakta oldukları aylıklarından yüzde 7.5 oranında sosyal güvenlik destek primi kesilecek. Emekli çalıştırmanın işverene maliyeti de artacak.

* Emekliye enflasyon kadar zam: Emekli aylıklarının hesaplanmasında katsayı ve gösterge sistemi yerine sigortalının tüketici fiyat endeksine göre güncelleştirilmiş kazançlar toplamı esas alınarak hesaplanacak ve emekli aylıklarının her ay enflasyon oranında artırılması sağlanacak.

* Tüm çalışma süresi esas alınacak: Emekli aylığının hesaplanmasında tüm çalışma süreleri dikkate alınacak ve geçmiş yılların primleri TÜFE üzerinden güncelleştirilerek hesaplanacak.

* Hangi kurumda daha fazlaysa: Hizmet birleştirmelerinde, sigortalıya SSK, Emekli Sandığı veya Bağ-Kur'dan hangisinde daha fazla fiili hizmet süresi bulunuyorsa o kurum tarafından aylık bağlanacak. Hizmet süreleri eşit ise tabi olduğu son kurum aylık bağlayacak.

* Prime esas kazanç: Alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen aylık asgari ücretin otuzda biri, üstü sınırı ise alt sınırın beş katı olacak.

* Kaçak işçi çalıştırmaya önlem: İşveren örneği kurumca hazırlanacak işyeri bildirgesini işçi çalıştırmaya başlayacağı tarihten önce Kuruma vermekle yükümlü olacak. İşveren çalıştıracağı kimseleri, işe başlatmadan önce örneği Kurumca hazırlanacak işe giriş bildirgeleriyle Kuruma bildirmekle yükümlü olacak. Halen, işveren işe aldıktan sonraki bir ay içinde bildirimde bulunmak zorunda.

* SSK memurları da müfettişlik yapacak: Sigorta müfettişlerinin yanısıra Genel Müdür onayıyla görevlendirilen Kurum memurları da, sigortalıların işlemleriyle ilgili olarak işyerlerinde yoklama ve tespit yapabilecek. Bunların nitelikleri ile çalışma esasları 6 ay içinde yürürlüğe konulacak yönetmelikle düzenlenecek.

* Muvazaalı sigortalılığa engel: Sigortalıların sağlık hizmetlerinden yararlanabilmeleri için 60 günü hastalığın anlaşıldığı tarihten önceki altı ay içinde olmak üzere toplam olarak 120 gün (4 ay) hastalık sigortası primi ödemiş olmaları şart olacak.

* Katılım payı: Şu anda sadece ilaç bedelleri için geçerli olan katılım payı uygulaması, yaygınlaştırılacak. Protez, araç ve gereç bedellerinin yüzde 20'sini sigortalı ödeyecek. Ancak ilgiliden alınacak katkı miktarı, asgari ücretin aylık tutarının üç katını aşamayacak. Emekliler de yüzde 10 oranında katkı payı ödeyecek.

* İşverene yükümlülük: Çalışılmadığı ve ücret alınmadığı beyan edilen sigortalıların otuz günden az çalıştıklarını kanıtlayan belgelerin işverence prim bildirgelerine eklenmesi şart olacak. Sigortalıların 30 günden az çalıştığını kanıtlayan belgelerin kuruma verilmemesi veya verilen belgelerin SSK'ca geçerli sayılmaması halinde 30 günden az sürelere ait primler Kurumca tahakkuk ettirilerek tahsil edilecek.

KADEMELİ GEÇİŞ NASIL OLACAK?

SEÇENEK 1
Kanun yürürlüğe girdiği tarihte kadın 20, erkek ise 25 tam yıl prim ödeme süresinin dolmasına;

	K	E
a)1 yıldan az kalan,	40	45
b) 2 yıldan az kalan,	43	47
c) 3 yıldan az kalan,	46	49
d) 4 yıldan az kalan,	49	51
e) 5 yıldan az kalan,	51	53
f) 6 yıldan az kalan,	52	54
g) 7 yıldan az kalan,	53	55
h) 8 yıldan az kalan,	54	56
ı) 9 yıldan az kalan,	55	57
j) 10 yıldan az kalan,	56	58
k) 10 yıldan fazla kalan	58	60

yaşını doldurmaları, kadın ise 20, erkek ise 25 tam yıl prim ödemeleri şartıyla ve talepte bulunmaları halinde yaşlılık aylığı bağlanır.

SEÇENEK 2
15 tam yıl prim ödeme süresi ile kadın 50, erkek ise 55 yaşını doldurma koşulunu, kanunu takip eden aybaşından itibaren;

	K	E
a) 1 yılda yerine getiren,	51	56
b) 2 yılda yerine getiren,	52	57
c) 3 yılda yerine getiren,	53	57
d) 4 yılda yerine getiren,	54	58
e) 5 yılda yerine getiren,	55	58
f) 6 yılda yerine getiren,	56	59
	K	E
g) 7 yılda yerine getiren,	57	59
h) 8 yılda yerine getiren,	58	60
ı) 9 yılda yerine getiren,	59	60
j) 10 yılda yerine getiren,	59	60
k) 10 yıldan sonra,	60	60

..yaşını doldurduklarında yaşlılık aylığı bağlanabilecek.

TEPKİLER
Muhalefet"62 yaş çok fazla"
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Yaşar Okuyan, sosyal güvenlik reformu paketini dün Ekonomik ve Sosyal Konsey üyesi kuruluşların başkanlarına ve muhalefet liderlerine verdi. Okuyan, Konsey üyelerinden uzlaşma, muhalefet liderlerinden ise destek istedi.

Okuyan dün ilk olarak Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu Genel Başkanı Derviş Günday, ardından Türk-iş'e bağlı Sağlık-İş Sendikası Başkanı Mustafa Başoğlu ile görüştü. Okuyan, öğleden sonra DYP lideri Tansu Çiller ve FP lideri Recai Kutan'la görüşerek, reformun Meclis'teki görüşmeleri sırasında destek vermelerini istedi. Okuyan, daha sonra Türk-İş, TİSK ve TOBB Başkanlarını ziyaret ederek paketi sundu. Okuyan, Ekonomik ve Sosyal Konsey üyesi kuruluşların yönetimlerine ilettiği paket üzerinde, Perşembe günü yapılacak Konsey toplantısında uzlaşma sağlanmasını beklediğini belirtti.

FP Lideri Recai Kutan, emeklilik için öngörülen 62 yaşın "yüksek" olduğunu söyledi. Kutan, "Emeklilikte yaş, 60'ın altında olmalı" dedi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Yaşar Okuyan, hazırladığı sosyal güvenlik reformu yasa tasarısına destek için FP Grubu'nu da ziyaret etti. FP Lideri Recai Kutan'la yaklaşık 1 saat görüşen Okuyan, çıkışta yaptığı açıklamada, "Yararlı bir görüşme yaptık. Vicdanlarda konsensus, uzlaşma arıyoruz" dedi. Kutan da yaptığı açıklamada, ekonominin düzlüğe çıkması için karadeliklerin kapatılması gerektiğini belirterek,"Türkiye'nin sosyal güvenlik reformuna ihtiyacı var" dedi.

DYP Lideri Tansu Çiller de 62 yaşın çok yüksek olduğunu söyledi.

İşçi kesimi
"Haklar gaspediliyor"
Türk-İş, Hak-İş ve DİSK Genel Başkanları Ekonomik ve Sosyal Konsey toplantısından önce sosyal güvenlik reformunda ortak görüş belirlemek için bugün biraraya gelecekler. İşçi kesimini temsil eden üç büyük konfederasyonun yöneticilerinin değerlendirmesi şöyle:

Hak-İş Genel Başkanı Salim Uslu: Sosyal güvenlik reformu adı altında yapılan çalışmalarla çalışanların birtakım haklarının gaspedilmeye çalışılıyor. İşsizlik ve enflasyonun had safhaya ulaştığı böyle bir ortamda biraraya gelmeyeceğiz de, başka zaman ne diye biraraya geleceğiz. Kriz döneminde biraraya gelmek ve krize karşı tavır almak dışında başka bir görevimiz olamaz.Taslak çalışanlar açısından çok ağır koşullar içeriyor. Özelllikle 62 emeklilik yaşı ve 10 bin 800 olan prim ödeme gün sayısı çok yüksek.

Türk-İş Genel Başkanı Bayram Meral: Sosyal güvenlik reformunun sadece emeklilik yaşının yükseltilmesi ile gerçekleştirilmesi doğru değil. Taslakta yer alan emeklilik yaşı ile prim ödeme gün sayısı çok yüksek. IMF'yi tatmin için hazırlanmış bu taslak bir deprem. Taslak hayata geçerse, sadece 250 bin işçi emekli olabilecek, geriye kalanların emeklilik hakları ellerinden alınmış olacak.

DİSK Genel Sekreteri Murat Tokmak: Taslakta öngörülen 62 emeklilik yaşı ve 10 bin 800 prim ödeme gün sayısı, kaçak işçi çalıştırmayı artıracak. Hiç kimsenin bilfiil 30 yıl çalışarak emekli olamayacak. Önceki hükümetler döneminde ilgili sosyal taraflar arasında uzlaşmaya varılan 50-55 yaşın dikkate alınmamış. Yasa taslağı aslında emeklilik yaşını 65'e çekmektedir.