Fakirin hakký

Kur'an'ýn açýkladýðý insan haklarý arasýnda, "Fakirin Hakký" kavramý da yer almaktadýr. Ýnsanlar çeþitli nedenlerle fakir kalabilirler, bu nedenler, onlarýn iradelerinden kaynaklanacaðý gibi, irade dýþý sebepler de rol oynayabilir.

I- Zenginlik ve fakirlik ekonomik hayatýn doðasýnda Vardýr
Yüce Allah þöyle buyuruyor: "Rabbinin rahmetini onlar mý taksim ediyorlar? Dünya hayatýnda onlarýn geçimliklerini aralarýnda biz paylaþtýrdýk. Birbirlerini istihdam edebilmeleri için, bazýlarýný diðerlerinin üstünde derece bakýmýndan üstün kýldýk. Rabbinin rahmeti, onlarýn biriktirdiklerinden daha hayýrlýdýr." (Zuhruf, 32)

Ayette geçen "rahmet" kavramý, geçimi temin eden nimet manasýna gelmektedir. Rýzkýn kaynaðýnda Allah vardýr, ama kul çalýþýr, o rýzýk hazinesinden alma uðraþýsý içinde olur. Herkes ayný derecede ekonomik deðere sahip olsaydý, iþ hayatý dururdu. Bu þu demektir. Herkes büyük servete sahip olsaydý, çalýþtýracak iþçi bulamazlardý. Bazý insanlarýn zengin olmamasý, emeði ile çalýþmasýný mecburi kýlmaktadýr. Ýmkânsýzlýklar, ihtiyacý doðurmakta, ihtiyaç da çalýþmayý mecbur etmektedir. Ýnsanlar arasýndaki ekonomik farklýlýklarýn, istihdama götüreceðini söyleyen Yüce Allah, iþ hayatýnýn olmazsa olmazýný belirlemiþtir. Ekonomik farklýlýk olmasaydý, istihdam politikasý da olmayacaktý.

II- Eþitlik kulun iradesine baðlýdýr.
Ekonomik nimette, insanlar arasýndaki farklýlýk, iþ hayatýndaki istihdamý doðuracaktýr diyen Yüce Allah, baþka bir ayetinde ekonomik farklýlýðýn sömürüye ve zulme dönüþmemesinin yollarýný da göstermektedir. "Allah, kiminize kiminizden daha çok rýzýk verdi. Bol rýzýk verilenler, çalýþtýrdýklarýna yeterince vermediklerinden eþitliði saðlayamamaktadýrlar. Durum böyleyken Allah'ýn nimetini inkâr mý ediyorlar?" (Nahl, 71)

Ýþte ekonomik hayatta "hak" kavramý bu ayette ortaya çýkmaktadýr. Ýstihdamý yapan iþ verenler, çalýþtýrdýklarý iþçilere emeklerinin hakkýný yeterince vermelidirler. Emeðin hakký verilince iþ verenle emeði ile çalýþan arasýnda bir eþitlik meydana gelecektir. Emeðin karþýlýðý geçimi temin edecek seviyede olmalýdýr. Böyle olmadýðý takdirde, Allah'ýn nimetine karþý nankörlük, hatta inkâr olacaktýr. Çünkü Allah, istihdam olsun diye farklýlýðý ben koyuyorum, ama bu farklýlýk emeði istismar edecek hale gelmemelidir. Aradaki dengeyi, "hak" kavramýna olan saygý kuracaktýr. Bu saygýyý iþ verenin vicdanýna býrakmak doðru olmayacaðý için, din ve hukuk devreye girmektedir.

III- Fakirin hakký
Çalýþan iþçinin bir "emek hakký" vardýr ve bu hakkýn yerine getirilmesi zorunludur. Ama bir de çalýþamayan insanlarýn fakir düþmesinden dolayý ortaya çýkan "hak"larý vardýr.

"Mallarýnda, muhtaç ve yoksullar için bir hak vardýr" (Zariyet, 19; Meariç, 24-25) Çeþitli nedenlerle fakir düþmüþ insanlar olabilir, onlarýn geçimini temin etmek de rýzký bol olanlara düþmektedir. Onlarýn geçimine katkýda bulunmak, inanan insan için bir seçenek deðil, tam tersine bir mecburiyettir. Ýþin önemi ve mecburiyetini, Allah'ýn onu konu edinmesi ispat etmektedir.

Fakirin hakkýný, mecburi kabul edip onlarýn elinden tutan insanlarý Yüce Allah, yüce ruhlu insanlar olarak takdim etmekte ve erdemli olmanýn doruk noktasý olarak bize sunmaktadýr. Böylece Kur'an "Fakirin hakkýný" hem dini boyutuyla ve hem de hukuk yönüyle gündeme getirmektedir. Çünkü fakirin hakkýný vermek bir ibadet olduðu kadar; hukuksal zorunluluktur da.

IV- Ekonomik "Artý Deðer" zenginlerin elinde bir güç oluþturmamalý
Haþr Sžresi'nin 7'nci Ayeti'nde Yüce Allah, ekonomik artý-deðerin nasýl daðýtýlacaðýný açýklamaktadýr. Allah için, Peygamber için, akrabaya, yetim, miskin, yolda kalmýþ için verilmelidir. Bu taksimin niçin böyle yapýldýðýnýn cevabýný þöyle vermektedir: "... Böylece o artý-deðer, içinizden sadece zenginler arasýnda dolaþan bir devlet olmamasý için..." (Haþr. 7) Emeði ile çalýþamayan ve fakir düþenlerin hakký kavramý, Kur'an'ýn insanlýða bin dörtyüz sene önce sunduðu çok önemli ve hayati bir kavram olmaktadýr. Ýlahi rahmet, ihsan ve lütuf fakirin elinden tutmayý zorunlu hissedip yardýmda bulunan fert ve toplumlarýn üzerine olacaktýr.

Ýnfak nedir?
Ýfak, harcamak manasýna gelir. Ýnsanýn kendi geçimi için harcamasýna infak denmektedir. Dini manasý ise karþýlýksýz fakir olan insana yardýmda bulunmak, yol, çeþme, okul, cami gibi müesseseleri hayýr adýna yapmaktýr. Karþýlýksýz yapýlan bu harcamalar, insanýn menfaatine olduðu için büyük bir fedakârlýktýr. Bu fedakârlýðýn karþýlýðýnda Yüce Allah sevap vermektedir.