CUMA 09 NİSAN 1999
Amerikan Ulusal Ulaşım Güvenliği Dairesi'nin "üretim hatası" saptadığı Boeing 737'lerle ilgili korkular Trakya uçağının düşüşüyle doğrulanmış oldu
"Üç kızımla birlikte Florida'da tatilimizi tamamlamış, Connecticut'taki evimize dönüyorduk. US Havayolları Metrojet'in Boeing 737 tipi uçağında idik. Çok güzel bir kalkış yaptık. Birkaç dakika sonra 10 bin metrede uçuyorduk ve kahve servisi başlamıştı. O da ne... Uçak birden sağa doğru eğildi. Ne olduğunu anlayamadan hızla aşağıya düşmeye başladık. Midem ağzımdan çıkacaktı sanki. Beklenmedik, şok edici bir şeydi. 5 dakika kadar irtifa kaybettikten sonra kaptan pilotumuz uçuş kontrolünde bir arıza meydana geldiğini ve Baltimore'a acil iniş yapacağımızı söyledi. Hostesler acil iniş kapılarını gösterip talimatları verirken, Baltimore'a inmiştik bile."
Susan Brouchu hayatı boyunca unutamadığı bu dehşet dakikalarını yolculuk yaptığı bir Boeing 737'de yaşadı.
Uçak yolculuğu büyük cesaret ister aslında. Canınızı emanet ettiğiniz uçağın pilotuna, kabin görevlilerine hatta uçağın kendisine tam olarak güvenmek zorundasınız. Ama ya büyük bir problem olursa... Hele bu problem uçağı kontrol eden mekanizma ile ilgili olursa...
İşte Amerika'nın önde gelen uçak şirketi Boeing firması birkaç yıldır Boeing 737 uçaklarına yöneltilen suçlamalarla karşı karşıya. Ve bu iddialar ciddi ve yetkili kuruluşlardan geliyor. Amerika'nın Ulusal Ulaştırma Güvenliği Dairesi (NTSB) ve Federal Havacılık Dairesi (FAA), iki yıldır Boeing firmasını defalarca uyarıyordu. FAA iki yıl önce, Boeing 737'lerin dikey stabilize sisteminde üretim hatası olduğunu ve bu nedenle tüm uçakların denetimden geçmesini istemişti. Boeing firması da uçaklarını kontrolden geçirdiğini ve bir problem kalmadığını söyledi. Ancak iki Boeing 737 ölümcül kazalara neden oldular ve kazaların nedeni tam olarak anlaşılamadı.
8 yıl önce Amerika'nın Colorado eyaletinde United Havayolları'na ait bir Boeing 737, onbin metreden 7 saniye içinde yere çakıldı. Yerde 13 metre derinliğinde bir krater açarak toprağa gömüldü. Uçaktaki 25 kişi öldü.
1994 yılında yine Amerika'da bir kaza oldu. Yine bir Boeing 737 ve düşüş şekli aynı. Kontrolsiz bir şekilde 8 bin metreden düşüşe geçen uçak Pittsburgh'da yere çakıldı. Uçaktaki 132 kişi hayatını kaybetti.
Önceki gün de THY'nin Trakya uçağı yaklaşık 3 bin metreden yere çakıldı. Burnu toprağın 15 metre altına gömülürken, kaza yerinde 30 metrelik bir krater oluştu.
Artık Boeing 737'lerle ilgili korkuların pek de asılsız olmadıkları anlaşılmış oldu. Yolcular şimdi uçuşlarını Boeing'le yapmamanın yollarını arıyor.
Nedir bu Boeing 737'lerin kontrolsüz olarak yere çakılışlarının nedeni. Araştırmacılar, uçağın dikey ve yatay dümen sisteminde üretim hatası olduğu kanısına vardılar. NTSB de 23 Mart'ta yayınladığı raporda Boeing 737'lerin dümen kontrol sisteminin gözden geçirilmesini ve hepsinin FAA'nın standartlarına getirilmesini istedi. Ocak 1997'de Amerikan Havacılık Dairesi, ellerinde bir kanıt olmamasına rağmen, tüm Boeing 737'lerin dümen sisteminin kontrolden geçirilmesini istedi ve firmaya 2000 yılı Temmuz ayına kadar vakit verdi. Ancak acil olanların Ağustos 1999'a kadar tamamlanması gerekiyordu. Geçen Şubat ayında havada arızalanarak acil iniş yapan Metrojet uçağının da benzer şekilde arızalanması araştırmacıları şüpheye düşürdü ve Boeing'de kaç uçağın dümen sisteminin değiştirildiğine baktılar. Sonuç şaşırtıcıydı. FAA'nın önerisinin üzerinden neredeyse 2 yıl geçmiş ancak 3 bin Boeing uçağından yalnızca üçte birinin sözkonusu arızası giderilmişti.
Konuyla ilgili bir haber yapan NBC televizyonu son 20 yılda Boeing 737'de dümen arızası nedeniyle uçağın kontrolünü kaybettiğini açıklayan 120 pilota rastladılar. 1994 yılında 737'yi kullanan Continental Havayolları'nın pilotu, 12 bin metrede uçağın şiddetli bir şekilde sallanmaya başladığını rapor etti. 18 dakika süren bu korkunç olaydan sonra pilot kontrolü tekrar eline aldı.
1995'te British Airways'in yine Boeing 737 uçağında benzer bir vaka yaşandı. 7 bin metrede uçak 7 dakika boyunca kontrolden çıktı.
1996'da da bir pilot iniş sırasında uçağının önce sola sonra da sağa doğru kaymaya başladığını belirtti. Pilot, "Dümen sistemi sanki kendi kafasına göre davranıyordu" sözleriyle uçağın nasıl kontrolden çıktığını tasvir etti.
Önceki gün düşen Trakya uçağında enkaz kaldırma çalışmaları dün ancak öğleden sonra başlayabildi. Yoğun çamur nedeniyle güçlükle yürütülen çalışmalarda yakıt tankından hâlâ benzin boşaldığının anlaşılması üzerine dozer de kullanılamadı.
Küreklerle sürdürülen çalışmalarda kulak, ayak ve parmak gibi parçalar ve dokular bulunurken, çevreye saçılan bu parçalar tıbbi atık torbalarında toplandı.
Yaklaşık 3 kilometrelik bir alana yayılan parçaların toplanması için 30 kadar asker ellerinde poşetlerle alana yayılarak adım adım arama yaptı. Bu sıkı çalışmada koltuk parçaları, emniyet kemerleri ve uçağın kanadından kopan parçalar tek tek poşetlere doldurularak tek bir yerde toplandı. Enkazdan 3 kilometre uzakta bulunan bir kanat parçası da polis helikopteri ile biriktirilen parçaların yanına getirildi.
Uçak parçalarını inceleyen THY uzman inceleme ekibinden kaptan pilot Mehmet Şerif Erbilgin, bu tip parçalanma olaylarının çok kötü hava koşullarında gerçekleşeceğini söyledi. Erbilgin, toplanan parçaların karakutu bulunmadan çok fazla bir anlam ifade etmeyeceğini vurguladı.
Türkiye'de bugüne kadar Boeing 737-400 tipi iki uçağın kaza yaptığını belirten Erbilgin, "Boeing 737-400 tipi uçakların ilk kazası Van'da oldu. İkinci olayda da Trakya uçağı düştü. Dünyada bunun benzeri en fazla dört kaza yaşandı" dedi.
ALİ ÖZLÜER (SHA)-CELAL UÇAN-GÖKHAN ARTAN-CEVDET ÖZDEMİR (SHA)
THY yolcularının uçuşlarında Boeigng'lerden kaçınmak konusunda fazla şansları yok. Çünkü THY'nin filosundaki uçakların yarıdan fazlası Boeing-737. Filo ile ilgili bilgiler şöyle:
* Filoda 67 adet uçak var.
* Bunlardan 19 adedi daha çok uzun menzilli rotalarda uçan Airbus tipi uçaklar. 5 tanesi A340, 14 tanesi de A310 modeli.
* 35 tanesi ise Avrupa ve yurt içi hatlarda kullanılan Boeing tipi uçaklar.
* Boeingler'in 6 tanesi en son gelen 737-800 modeli. 27 tanesi 737-400, diğer 2'si de 737-500 modeli.
* THY'deki uçakların 13 tanesi ise kısa mesafeli uçuşlarda kullanılan RJ 70 ve 100 modellerinden oluşuyor.
Amerikan FAA 737 tipi uçaklardaki dümen kontrol parçalarının değiştirilmesi için uçağın serviste bulunduğu havayollarına gerekli uyarıyı yaptığı ve değişikliklerin 1999 yılı Aralık ayı sonuna kadar tamamlanmasını istediği belirtildi. İngiliz Havayolları Basın sözcüsü de FAA ve Boeing'in 737-400 tipi uçaklarda istemiş olduğu değişikliğin büyük bir bölümünün tamamlanmış olduğunu İngiliz Havayollarındaki tüm 737 tipi uçaklardaki değişikliklerin yıl sonuna kadar tamamlanacağını söyledi.
Fransız Havayolları (Air France) şirketi de filosunda yer alan Boeing 737 tipi uçaklarda yapılan teknik arızayı gidermek için bir yıldır çalışmalarını sürdürüyor. AirFrance'ın filosunda 26 adet 737-300, 16 adet de 737-200 tipi uçak bulunuyor. Şirket Amerikan FAA kuruluşunun verdiği talimat doğrultusunda bu uçakların üçte ikisinin aksamını yeniledi. Ancak havayolu şirketi yetkilileri belirlenen sürenin 2000 yılına kadar olduğunu hatırlatarak uçakların kuyruk kısmında, dümenin hareketini sağlayan sistemleri yenilemekte de acele etmediklerini vurguluyorlar.
ÖZLEM AKSOY
Türk Hava Yolları'na ait Trakya uçağının düşmesi önce büyük bir acı devamında da büyük endişeye neden oldu. Olayın şokunun geçmesi üzerine şimdi kafalarda "Boeing uçakları problemli mi?" soruları belirdi.
Türk Hava Yolları'nın kurulduğu 1933 yılından bu yana teknik bakım konusunda taviz verilmediğini, talimatlara harfi harfiyen uyulduğunu ifade eden THY Genel Müdürü Yusuf Bolayırlı, Trakya uçağının gerekli kontrollerinin yapıldığını belirterek, şu açıklamayı yaptı: "Boeingler'le ilgili bize düzenli olarak servis ve bakım talimatları gönderilir. Bu talimatlarda dikkat edilmesi gereken en mühim konu belirtilen süredir. Bu süre zarfında gerekli değişiklikler yapılır. Uçakların yatay stabilizesi ve elivatörle ilgili olarak bir adet kontrol isteği geldi ve tüm uçaklarda bu kontrol yapıldı. Dikey kumanda sistemi (ruder) ile ilgili olarak Boeing firmasından 13 adet kontrol isteği geldi. Bunlardan bir tanesi sadece 2 uçağı etkiliyordu. Bir uçakta kontrolü yapıldı diğeri için hala 5 senelik süresi var. Kalan 12 kontrolün ise 7'si tüm uçaklara yapıldı, 5 kontrol içinse 2000 yılı ve sonrası için zamanı var. Buna rağmen kalan 5 kontrolün 3'ü uçakların yarısına yapılmış durumda."
Boeing tarafından gönderilen talimatların muhakkak yapılması gereken olaylar olduğunu söyleyen Bolayırlı, "Ancak önemli olan öngörülen süredir. Bazılar çok ivedidir bunlar belirtilir ve mutlaka uyulur. Bazılarının süresi üç ay ya da bir yıldır. Herkes uçuş programına göre bunu ayarlar" dedi.
Havacılığın hata kaldırmayacağının gerekenler muhakkak suretle yerine getirildiğini de sözlerine ekleyen Bolayırlı, şöyle devam etti: "Havacılıkta herşey yazılır. Uçakla ilgili ne yapılırsa hepsi kayıt altında tutulur. Yapılan bakımların tabii ki belgeleri var. Gerekirse Sivil Havacılığa iletilir. THY kurulduğu günden itibaren bu konuda görevini hiç aksatmamıştır."
Yatay kumanda sisteminde meydana gelen bir arızanın kazaya sebep olduğunu düşündüklerini de sözlerine ekleyen Bolayırlı, "Kopan parçalar ve uçağın rüşüş biçimi bu arızanın olabileceğini gösteriyor. Ancak böyle bir arıza niçin olur onu karakutu gösterecek. Umalım ki karakutu bir an önce bulunsun ve zarar görmemiş olsun" dedi.