Aracılar: Riskimiz de sermayemiz kadar

115 aracı kurumun toplam özsermayesi 242.5 milyon dolar. Aracılar ise bu rakama karşılık risklerinin de küçük olduğunu savunuyor

OĞUZ KARAMUK

Borsa ve para piyasalarında işlem yapan 115 aracı kurumun mali gücünü gösteren özsermaye toplamı 242.5 milyon dolar gibi düşük bir seviyede. Aracı kurum yetkilileri ise sektörde özsermaye kriteririn çok önemli olmadığını kaydediyor. Yetkililer, önemli olanın rakamsal büyüklük değil, riski karşılayacak seviyede özsermaye olduğunu ifade ediyor. Değerlendirmelerin de böyle yapılmasını istiyor.

Tabela değeri kadar

141 borsa aracı kurumundan 115 tanesinin bilançosu açıklandı. 1998'deki krizden kötü etkilenen bu aracı kurumların enflasyondan arındırılmış kârları yüzde 70'in üzerinde küçüldü. Bu düşüş, özsermayeleri de vurdu. Geçtiğimiz yıllarda yükselme trendinde bulunan özsermaye miktarı, geçen yıl reel olarak geriledi ve 242.5 milyon dolara indi. Bu rakam, aracı kurum başına ortalama 2.1 milyon dolar özsermaye anlamına geliyor. Ancak diğer bir sorun da bu özsermayenin eşit olarak dağılmaması. Sektörde özsermaye açısından en büyük 10 kuruluş, bu rakamın yüzde 42.5'ini alıyor. Yani geri kalan 105 aracı kurum başına ortalama 1.3 milyon dolarlık sermaye düşüyor. Bu da ilginç bir sonucu doğuruyor. Bugün bir aracı kurumun sadece tabela değerinin 600-700 bin dolar arasında değiştiği kaydediliyor. Yani sektörün ortalaması tabela değerine yakın. Hatta bazılarının özsermayesi bu rakamın da altında.

Güçlü özsermaye gerekli mi?

Özsermayenin aracılık sektöründeki en önemli yönü, kurumun riskleri karşılacak gücünü göstermesi. Bu, geçen yıl olduğu gibi kriz dönemlerinden daha ön plana çıkan bir gösterge. Geçen yıl özsermaye açısından en büyük 10 aracı kurumun toplam kârı, sektör kârının yüzde 80'inden fazlasını oluşturdu. Yani sermayesi güçlü olan genelde daha parlak performans gösteriyor ve sarsıntılara daha dayanıklı oluyor.

Risk önemli unsur

Peki aracı kurumlar için özsermaye birincil gösterge mi? Aracılar bu soruya farklı cevap veriyor. Sektörün güçlü bir özsermaye yapısının olması tabii ki isteniyor. Ama yüksek miktarlardaki özsermayeye sektördeki tüm aracıların ihtiyacı olmadığı kaydediliyor. Aracı kurumların yetkilileri, piyasada yatırım bankası gibi çalışan, yani halka arz, repo ve Hazine işlemleri yapan aracılar olduğunu söylüyor. Bu aracı kurumların güçlü özsermaye ihtayacı olduğu kaydedeliyor. Diğer taraftan çok fazla yetki belgesi olmayan, yani daha çok hisse senedi alım-satımına aracılık eden kurumlar da var. Bunların ise fazla sermayeye ihtiyacı olmadığı savunuluyor. Çünkü bu tür işlemlerde risk yok. Yani özsermayenin belirlenmesindeki ana kriterin alınan risk düzeyi olduğu kaydediliyor.

Özsermayenin güçlendirilmesi için SPK'nın çıkardığı tebliğler var. Ancak başka bir yol da aracıların birleşmeleri. Şu anda ise aracıların bu tür bir eğilim içinde olmadığı ifade ediliyor.

Tacirler sektörde ikinci

Aracı kurumların 1998 bilançoları gelmeye devam ediyor. Gelen bilançolara göre, Tacirler Menkul Değerler kârlılık ve özsermaye açısından tüm aracılar arasında ikinci sırada yer aldı. Geçen yıl 2 trilyon 293 milyar lira net kâr açıklayan şirket, kârlılığını reel bazda 1997'ye göre yüzde 41.3 artırdı. Şirketin özsermayesi ise reel olarak yüzde 4 trilyon 777 milyar lira oldu.