SALI 23 MART 1999
Mutlaka farkındasınızdır. Enflasyonla ilgili o kadar çok sayıda oran var ki... Hangisi nedir, niçin uygulanıyor, neden birbirinden farklı oranlara gerek duyulmuş? Herhalde çok kişi bunu anlamıyordur.
Anlamayanlardan biri de benim. Enflasyonla ilişkisi kurulan çok sayıda ve hepsi de birbirinden değişik oranlar niye böyle belirlenmiş bir türlü anlamıyorum.
Enflasyon ve fiyat artış oranları
Örneğin; 1998 yılı sonu itibariyle enflasyonla ilgili oranlara gözattığımızda, ilginç durumlar ortaya çıkıyor. Yıllardır içinde olduğumuz enflasyonun oranı "toptan eşya fiyatlarına" göre yüzde 54,3 "tüketici fiyatlarına" göre de yüzde 69,7.
Devam ediyoruz. Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre, 1998 yılı ortalama "Aylık Toptan Eşya Fiyat Artışları" yüzde 71,8 buna karşılık "Aylık Tüketici Fiyat Artışları" yüzde 84,6.
Diğer oranlar
Halk arasında "enflasyondan arındırma oranı" olarak adlandırılan ve 1998 yılı faiz ve repo gelirlerine uygulanacak olan oran ise, yüzde 78,7 olarak belirlenmiş. Buna karşılık 1998 yılı "yeniden değerleme oranı" yüzde 77.8 olarak açıklanmış. Makine ve demirbaşlar bu orana göre değerlemeye tabi tutuluyor. 1998 yılı reeskont ve avans işlemlerinde uygulanacak iskonto ve faiz oranları "reeskont işlemlerinde" yüzde 67, "avans işlemlerinde" ise yüzde 80 olarak belirlenmiş. Yıllık "tecil faizi" yüzde 108, yıllık "gecikme faizi" ve "gecikme zammı" oranı yüzde 144 olarak belirlenmiş. Maliye vergi borcunu ödemeyene aylık yüzde 12 faiz, kendisi haksız yere aldığı vergiyi iade ederken ise, aylık yüzde 8 faiz uyguluyor.
"1999 yılı enflasyon faiz oranı" hükümet tarafından yüzde 35 olarak belirlenmiş. Buna karşılık aynı 1999 yılında gayrimenkullerin "emlak vergisi" ve "tapu harcı"na esas değerinin yüzde 77,8 artması öngörülmüş. Benim buradan anladığım, 1999 yılında gayrimenkullerin değerinin, 1999 yılı enflasyon oranının iki katından daha fazla artacağının düşünülmüş olduğu şeklinde. Oysa dönüp bakıyoruz, 1999'un ilk üç ayında gayrimenkullerin fiyatı, bırakınız yükselmeyi, aksine yüzde 20-25 oranında düşmüş.
Gördüğünüz gibi, bir sürü birbirinden farklı oranlar var. Bir bu kadar da yazmadığımız var. Bunların çoğunun mantığını ben anlayamıyorum. Peki, siz anlıyor musunuz?