SALI 19 OCAK 1999
Bu yazıyı yazmadan önce uzun uzun düşündüm. Başlangıçtaki eğilimim, yazıyı Milliyet'in Eğitim Servisi Editörü, arkadaşım Abbas Güçlü'ye gönderip imzasız bir okur mektubu olarak yayınlamasını rica etmekti. Ama sonra, bu kadarı da fazla, dedim kendi kendime. Senin bir köşen var ve yazacağın sorun kişisel olsa da 1.5 milyon insanı ilgilendiriyor.
Dünkü Milliyet'te yayınlanan "Başarı puanına öğrenci isyanı" haberini görüp üniversite adaylarının bu yıl uygulanacak Orta Öğrenim Başarı Puanı'nın kalkması için imza topladıklarını öğrenince cesaretim daha da arttı.
Şimdi bu gençlerin neden haklı olduklarını çarpıcı bir örnekle, kendi oğlumun örneğiyle ortaya koymaya çalışacağım.
Ali, geçen yıl girdiği sınavın iki aşamasında da çok iyi sonuç aldı. Ama tercihlerini çok sınırlı tuttuğu için kazanamadı.
Bu elbette bir riskti; ama kumar değildi. Çünkü, birinci tercihine girmesi için, ilk yılki performansını sadece yüzde 10 oranında arttırması yeterli olacaktı. Bir yıllık bir ek çalışmayla bunu gerçekleştirmesi işten bile değildi. Hesap kitap yapmış ve kendine bir şans daha tanımaya karar vermişti.
Ama bu hesapları yaparken bir şeyi unutmuştu: Bu ülkede, eğitim sistemine güven olmayacağını; binlerce öğrencinin kaderinin bir bürokratın ya da politikacının iki dudağının arasında olduğunu... Ve devletin bireylerin hakkı konusunda ne kadar vurdumduymaz olduğunu...
Sınav bitti, sonuçlar açıklandı ve YÖK sınav sistemini değiştirdiğini ilan etti.
Yeni sistemde, orta öğrenim başarı puanının ağırlığı arttırıldı. Ayrıca, orta öğrenim başarı puanları, mezun olunan lisenin ÖSS başarısına endekslenerek "ağırlıklı orta öğrenim başarı puanı" diye yeni bir şey çıkarıldı.
Sonuç: Yapılan bu değişiklikler yüzünden, Ali bu yıl sınavda ağzıyla kuş tutsa, daha doğrusu 178 sorunun 178'ini de yapsa (yani öğrencilerin deyimiyle full çıkarsa) birinci tercihine giremiyor. 4.45'lik diploma notuyla, geçen yılla aynı sayıda soru yapsa, ilk yıl ÖSS sıralaması 900 iken, bu yıl 3000-4000'lere düşüyor.
Çünkü, o, sıradan bir liseden mezun. Oysa bu sınavda, binde birlik dilimde yarışan öğrencilerin çok büyük bir çoğunluğu, ÖSS başarısı çok yüksek fen liselerinden, anlı şanlı okullardan çıkıyor. Kısacası Ali, sırf okulunun ÖSS ortalamasının düşük olması yüzünden -yani başkalarının başarısızlıkları yüzünden- cezalandırılmış oluyor.
Üstelik de bu ceza bir emrivaki olarak veriliyor. Çünkü geçen yıl tercih sıralamasını yaparken, hiç kimse ona gelecek yıla sınav sisteminin aleyhinde değişeceğini söylemiyor.
Üniversite girişinde getirilen yeni sınav sisteminin iler tutar tarafı olmadığını daha önce de yazmıştım. Örneğin, sınavın tek aşamaya indirilmesinin başlı başına büyük bir yanlış olduğu şuradan belli ki; daha şimdiden Boğaziçi Üniversitesi'nin YÖK'e bir yazı göndererek "Biz ikinci sınav yapmak istiyoruz" dediğini öğreniyoruz.
Bu sınav sistemiyle, liselerde matematik ve fen eğitiminin ölüm fermanı imzalanmış oluyor. Şu anda liselerin matematik ve fen hocaları saçını başını yoluyor, çünkü lise 3 müfredatında olan konuları (sınav kapsamı dışında kaldığı için) hiçbir öğrenciye öğretmek, çalıştırmak mümkün değil. Üniversite hocaları, bu kadar zayıf temelle gelen öğrencilerle ne yapacaklarını düşünüyor kara kara...
Ama bütün bunlar bir yana; YÖK'ün hiç değilse bu değişiklikleri, birkaç yıllık bir geçiş döneminden sonra uygulaması gerekirdi.
Eğer diploma notunun önemi iyice artacaksa, bunu lise 1'den itibaren bilmek ve ayağını denk almak her öğrencinin hakkıydı. Eğer okuduğu okulun başarı düzeyi üniversite başarısını bu kadar etkileyecekse, bu, öğrenciye baştan söylenmeli ve okulunu seçerken dikkat etme şansı verilmeliydi.
Siz bunların hiçbirini yapmıyor ve bir sabah kalkıp "sistemi değiştirdim" diyerek yüz binlerce insanın bireysel projelerini altüst ediveriyorsunuz.
Tamam, biliyoruz ki bu oyun adil değil; oyunun kurallarını da siz koyuyor; siz değiştiriyorsunuz.
Ama el insaf! Hiç değilse, kağıtlar dağıtıldıktan sonra yapmayın bu değişikliği.