PAZAR 06 ARALIK 1998
Fransýz Fizikçi Denis Papin buharýn gücünü düdüklü tencere boyutunda algýlamýþtý. Ayný gücü James Watt, devasa tribünlerle sanayiye ve ulaþtýrmaya uyguladý.
Büyük düþünen zihin, bir devrim baþlattýðýnýn farkýndaydý. Ýlhamý ve sabrý kutsal kitaptan, cesareti ve gücü hayattan aldýðýný söylüyordu: "Kitaplarýmýn arasýndayým. Cesaretimle dünyayý kucaklýyor; ilham arþa uzanýyorum" diyordu. Öldüðünde kitaplarýný kilise vakfýnýn kütüphanesine yerleþtirdiler.
Mora fatihi Ali Paþa, kitaplarýnýn vakfedilmesini vasiyet etmiþti. Varadin'de þehit olunca, kitaplarýn vakfý sorun oldu. Felsefe, fizik, týp, astronomi, tarih ve þiir kitaplarýnýn vakfedilmesi, þer'i fetva gereði mümkün görülmüyordu. Þeyhülislam ve müftiyyülenam olan Ebu Ýshak Ýsmail Efendi'den fetva istediler.
Ebu Ýshak Efendi, din kitaplarýnýn bilim ve edebiyat kitaplarýyla ayný çatý altýnda bulunmasýnýn günah olduðunu belirten fetvasýnda, "Küfrün vakfý olur mu? Böyle küfür kitaplarýn vakfý hiç görülmüþ þey midir? Hele o yalanlarla dolu þiir kitaplarý!... Tövbe, tövbe..." diyordu.
Bu olay Osmanlý'nýn aydýnlanma dönemini oluþturan Lale Devri'nde yaþandý. Ayný dönemde Ýbrahim Müteferrika, kurduðu matbaada, Katolik Rahip Holderman'ýn yazdýðý Türkçe-Fransýzca Dilbilgisi kitabýný ve Ýbni Rüþd'ün felsefi eserlerini basmaktaydý. Kitap için latin harflerinin Fransa'dan getirilmesini Sadrazam Damat Ýbrahim Paþa cebinden finanse etmiþti.
Çýkarý bozulanlar "þeriat elden gidiyor" çýðlýklarýyla Patrona Halil'i meydana sürdüler. Sonuçta, sorumsuz ve baðnaz iptila sadrazamýn baþýný aldý ve Müteferrika'nýn matbaasý tahrip edildi. Osmanlý aydýnlanmasýnýn ilim ve marifet kaynaðý kurutuldu.
Umberto Eco'nun "Gülün Adý" romanýný hatýrlayýnýz; aydýn zihinli papaz ve çýraðýnýn binbir zahmetle ve tehlikeyle manastýr çatýlarýnda aradýðý kitaplardan birisi de Ýbni Rüþd'ün bu deðerli eseriydi.
Dünyanýn kitaplarla aydýnlanacaðýný söylüyordu.
Türkiye'nin iki önemli kitap fuarý vardýr. Birincisi TÜYAP'ýn, diðeri Diyanet Vakfý'nýn düzenlediði "Dini ve Kültürel Yayýnlar Fuarý"dýr. Her iki fuar da geniþ ve meraklý kitapseverler tarafýndan izlenir. Türk kültür yaþamýnda önemli etkinlik olarak yer alýr.
16 yýldan beri sürdürülen Diyanet Vakfý'nýn fuarý bu yýl hiçbir gerekçe gösterilmeksizin iptal edilmiþti. Söylentilere göre Diyanet Vakfý kýþ þartlarýný bahane ederek fuarýn yapýlmamasýný kararlaþtýrmýþtý.
Ýþin ilginç noktasý þuydu: Sultan Ahmet Camii'nin avlusu Vakýflar Genel Müdürlüðü'ne aitti. Burada fuar açýlmasý Diyanet'in deðil, Vakýflar'ýn iznine baðlýydý.
Devreye hemen Eminönü Belediye Baþkaný Ahmet Çetinsaya girdi. Kitap fuarýnýn Ramazan etkinlikleri çerçevesinde yapýlmasýný düzenlemek istedi.
Olay bu aþamaya gelince, Diyanet Vakfý telaþlandý ve fuarýn düzenlenmesi kararýný aldý.
Din Þžrasý'nda eðitim reformu üzerine alýnan kararlarýn eleþtirildiði ortamda fuar tartýþmalarýnýn büyümesi, anlaþýlýyor ki bu kararýn alýnmasýnda etkili oldu. Sekiz yýllýk eðitime karþý çýkan Þžra kararlarý sonrasýnda neredeyse aydýnlanmanýn karþýsýnda yer alýrmýþçasýna fuar iptallerine gidilmesi dikkat çekmiþti.
Kararýn düzeltilmesi olumlu bir geliþmedir. Ama, gerçeði görüp önlem almaktan çok, baskýya dayanamayýþýn teslimiyeti izlenimi vardýr. Asýl eleþtirilen konu budur. Zira ileride ayný þey tekrar gündeme getirilebilir.
Osmanlý geç aydýnlanmýþtý; ama erken aydýnlanmayý gerçekleþtirmiþ din ve düþünce adamlarýyla önemli mesafeler almýþtý. Bilime, sanata, edebiyata hizmet eden aydýnlarýmýzý yobaz tehditleriyle sindiriyor, bazen de yok ediyorduk.
Eðer böyle fuarlarda yobaz eðilimli kitap pazarlanacaðý endiþesi varsa, bunun önlemi alýnýr. Ama 16 yýldýr toplumun ilgi ve iltifatýna mazhar olmuþ fuarý kaldýrmakla iþ çözülmez.
Tevfik Fikret'in ünlü beytini hatýrladým.
Fýtratta tekamül ezelidir; bu kemale,
Tevrat ile, Ýncil ile, Kuran'la inandým...
Gençler için yazýyorum. Tevfik Fikret diyor ki, "Geliþmek ve olgunlaþmak insan yaradýlýþýnýn ezeli isteðidir. Tevrat'ýn, Ýncil'in, Kuran'ýn amacý bu olgunluða eriþtirmektir."