SALI 01 ARALIK 1998
ŞÜKRÜ KIZILOT
En iyisi, sizi fazla merakta bırakmadan, hemen konuya girelim. Bu yıl verilen emlak vergisi beyannamelerinde gösterilen değer ile kiraların tutarı arasında yakın bir ilgi var. Gelecek yıl, bu yıl beyan edilen değerler, yasa gereği otomatik olarak yüzde 77.8 oranında artacak. 1999 yılı kiralarının beyanında da, bu artış oranı, bir ölçü olarak gözönüne alınacak. Hemen belirtelim, geçtiğimiz yıllarda böyle bir uygulama yoktu.
Gayrimenkul sahipleri, gayrimenkullerini "konut" ya da "işyeri" olarak kiraya verdiklerinde, elde ettikleri kiranın bir yıllık tutarı, 1998 yılında; konutlarda yıllık 240 milyon lirayı, işyerlerinde ise yıllık 2 milyar 500 milyon lirayı aşıyorsa, Ocak 1999'da yıllık gelir vergisi beyannamesi verecekler. Ödeyecekleri verginin oranı da, (fon payı dahil) yüzde 27.5'ten başlayacak ve yüzde 60.5'e kadar uzanacak.
Bu arada, beyan edilen kira tutarı da denetlenecek. Kiranın denetiminde bir ölçü var. Gelir Vergisi Yasası'nın 73. maddesinde yeralan bu ölçüye göre; konut, dükkân, mağaza, depo, arsa ve arazi de, beyan edilmesi gereken asgari yıllık kira, bu gayrimenkullerin "vergi değeri"nin, yüzde 5'inden düşük olamayacak. Buna göre, vergi değeri 20 milyar lira olan bir konutun, yıllık kirasının en az 1 milyar lira olarak beyan edilmesi gerekiyor.
Maliye Bakanlığı, geçtiğimiz ay, "yeniden değerleme oranı"nı, yüzde 77.8 olarak ilan etti. Emlak Vergisi Yasası'nın "vergi değeri" başlıklı 29. maddesinin üçüncü fıkrasına göre; her yıl, bir önceki yılın emlak vergisi matrahı, yeniden değerleme oranına göre artırılır. Bu duruma göre, gayrimenkulünün değerini 1998'de 20 milyar lira beyan eden bir vatandaşın, 1999 yılında ödeyeceği emlak vergisi, bu 20 milyarın yüzde 77.8 yükseltilmiş tutarı üzerinden yani 35 milyar 560 milyon lira üzerinden ödenecek. Bu gayrimenkul eğer kiradaysa, Gelir Vergisi Yasası'nın "emsal kira bedeli" ile ilgili maddesi uyarınca da, bunun yüzde 5'i oranında yani 1 milyar 778 milyon lira "asgari kira geliri" beyan edilmesi gerekiyor.
Görüldüğü gibi, 1999 yılı için beyan edilmesi gereken asgari kira tutarı, yüzde 80'e yakın bir oranda artıyor. Gelir Vergisi Yasası'nın 73. maddesinde de; "kiraya verilen mal ve hakların kira bedelinin, emsal kira bedelinden düşük olamayacağı" açıkça belirtilmektedir. Geçtiğimiz yıllarda, gayrimenkulün vergi değeri her yıl yeniden değerleme oranında artamadığından ve emlak vergisi beyannamelerinde gösterilen matrah da "asgari değer" üzerinden beyan edildiğinden, böyle bir sorun yaşanmıyordu. 1999'dan itibaren, her şey değişti...
Yukarıdaki açıklamalarımız ve ilgili yasa hükmü, sanıyoruz bu yıl emlak vergisi beyannamesi verip de, yüksek değer beyan edenlerin ya da belediyelerdeki zorlama ile değer yükseltenlerin çoğu için, tam bir "sürpriz" olacak. Ama ne yapalım, yürürlükteki yasa böyle...