CUMARTESİ 15 KASIM 1997
EMİN KOÇ
Ankara- Refah Partisi'nin Kanal 7 Televizyonu ve Kombassan Holding'e sağladığı kıyakların dumanı tüterken, bu kez de "Araba kiralama" skandalı ortaya çıktı. İstanbul Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın bürokratlarına makam arabası kiralamak için açtığı ihale, şeytanın aklına gelmeyecek oyunlarla Refahlı eski Bakan Hasan Aksay'ın oğlu Mehmet Emin Aksay'a kazandırıldı. Sayıştay Denetçileri'nin raporuna göre, ihale İstanbul'da açıldı. İlan, Refah'ın yayın organı Milli Gazete'nin İzmir baskısında yayınlandı. Kazanan da Mehmet Emin Aksay'ın Ankara'daki Avrupa Turizm Ticaret şirketi oldu. Bu şekilde, Aksay'ın şirketine 309 oto için kiralama karşılığında 200 milyar liradan fazla ödendi. Oysa aynı dönemde yıllık oto kiralama ücretinden biraz fazla bir paraya otoyu satın almak mümkün olabiliyordu.
Sayıştay Denetçileri'nin raporlarına da geçen hortumlama olayı şöyle gelişti:
İstanbul Büyükşehir Satınalma Daire Başkanı Yılmaz Şener ve Genel Sekreter Yardımcısı Mustafa Açıkalın, 9 Ocak 1995'te Sayıştay'a bir yazı göndererek belediyenin 162 binek aracından 60'ının 10 yılını doldurduğunu, 25'inin ise 95 sonunda bu süreyi dolduracağını, makam otosu olarak kullanılacak araçlara ihtiyaç olduğunu belirttiler. Yazıda, satınalmanın daha pahalı olacağı kaydedilerek, kiralama yoluna gidileceği ve bunun için ihale açılacağı bildirildi. Çünkü yasaya göre, belediyelerin bu gibi işlemlerini Sayıştay'a bildirmeleri ve bunun Sayıştay'ca "tescil" edilmesi gerekiyordu. Sayıştaş önce işlemi tescil etti. Ancak sonra yapılan incelemede usulsüzlükler tespit edildi. Bunun üzerine inceleme başlatıldı.
İncelemelerde ilk ihalenin 5 binek otosu için 29 Aralık 1994'te yapıldığı, otolar için 17 milyar 760 milyon lira artı yüzde 23 KDV şartı konduğu belirlendi. Belgelere göre ihale ilanı 18 Aralık 1994'te Refah yanlısı Milli Gazete'nin İzmir baskısında yayınlandı. 29 Aralık 1994'te kapalı zarf usulüyle yapılan ihaleye sadece iki firma teklif verdi. Teklifler Avrupa Turizm Ticaret A.Ş. adına Mehmet Emin Aksay ile yine Refah'a yakın bir şirket olan Albayrak Turizm Seyahat İnşaat Şirketi tarafından verildi. Aksay'ın şirketi yüzde 6 indirim yaparak 16 milyar 248 milyon lira artı yüzde 23 KDV ile ihaleyi kazandı. 3 Ocak 1995'te sözleşme imzalandı. Sözleşmede birer adet Opel Vectra, Renault Concorde, Ford Escort, Renault Spring ve Ford minibüs kiralandığı belirtildi. 5 arabaya bir yıllık KDV'si ile yaklaşık 20 milyar lira ödendi. Daha sonra yeni yeni sözleşmeler imzalandı, araç adedi ve kira bedelleri katlanarak yükseltildi.
Belgelere göre, Genel Sekreter Yardımcısı Adem Baştürk'e makam otosu olarak tahsis edilen HOK 02 plakalı Opel Vectra yıllık 504 milyon liraya kiralandı. O tarihte sıfır kilometre Vectra'nın satış fiyatı ise 850 milyon liraydı. 312 milyon liraya kiralanan Spring ise 330 milyon liraya satılıyordu.
Belgelere göre, Renault Concord'a 57 milyon lira, 16 adet Ford Escord'a 5 milyar 376 milyon lira, 40 adet Renault Spring'e 9 milyar 120 milyon lira, 5 adet minibüse ise 2 milyar 160 milyon lira olmak üzere toplam 21 milyar 44 milyon 800 bin lira yıllık kira ödendi.
Araştırma ve Sayıştay'ın derinlemesine denetimi sonucunda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin bugüne kadar çeşitli zamanlarda 309 araç kiraladığı, bunlara toplam 203 milyar lira ödendiği belirlendi. 21 milyar liralık ilk kira sözleşmesinin ardından 14 Aralık 1995'teki ikinci sözleşme ile 76 araç 35 milyar liraya kiralandı. 5 Aralık 1996'da 100 araç 68 milyar, 20 Şubat 1997'de ise 10 araç İSPAK şirketinden 62 milyara kiralandı. Ancak yapılan araştırmalarda İSPAK'ın aracı olmadığı için otoların yine Aksaylar'ın Avrupa Turizm firmasından alındığı ve paranın İSPAK üzerinden Avrupa Turizm'e gittiği ortaya çıktı.
Sözleşmede arabaların İstanbul plakalı olması hükmü varken kiralanan araçların dosyaya konulan belgelerinde Mart 1995'te kiralanan 62 aracın 32'sinin Ankara plakalı, 30'unun ise İstanbul plakalı olduğu yazıyor. Belgelere göre Kütüphane Müdürü makam otosu olarak 06 TBN 48 Ankara plakalı aracı kullandı. Belgelerde Veteriner Müdürü'nün makam otosunun plakası 06 ARY 12, İstimlak Müdürü'nünki ise 06 THD 16 olarak gösterildi.
Araba kiralama işini alan Avrupa Turizm Ticaret Şirketi'nin sahibi Mehmet Emin Aksay, Hasan Aksay'ın oğlu. Şirket, Ankara'da Küpeli Sokak 10-1 Gazioşmanpaşa'da bulunuyor. Hasan Aksay, RP Genel Başkanı Necmettin Erbakan'ın sağ kolu ve 12 Eylül'de kapatılan Milli Selamet Partisi'nin (MSP) bakanlarından. Milli Nizam Partisi, MSP ve RP'nin kurucularından olan Aksay, 1977'de MC döneminde Devlet Bakanlığı yaptı. 1980'de yazdığı kitabın laikliğe aykırı olması nedeniyle yargılanıp ceza aldı. RP ile ilişkileri devam eden Hasan Aksay'ın işlerini oğluyla birlikte yürüttüğü belirtiliyor.
Sayıştaş Denetçileri'nin raporunda, belediyelerin araç kiralama izni olmadığı bu iznin Bakanlar Kurulu'nca verilebileceği belirtildi.
Sayıştay Denetçileri, 1995'te yaptıkları denetimde oto kiralamadaki usulsüzlüğü ortaya çıkarttı. Denetçi Canan Akar ile Uzman Denetçi Kayıt Grup Şefi Müveddet Ölçen'in hazırlayıp Sayıştay Başkanlığı'na sundukları raporda kiralama işinin 237 sayılı Taşıt Kanunu ve Bakanlar Kurulu Genelgesi'ne göre usulsüz yapıldığı, araçların satın alma fiyatına yakın kiralandığına dikkat çekilerek şu hususlara yer verildi:
- Kanunun 10'uncu maddesinin 3'üncü fıkrasına göre taşıt alım ve kiralanması Bakanlar Kurulu'nun müsadesine tabidir. Belediyelerin kullanım amacıyla edinecekleri taşıtların edinim prosedürü böyle belirlenmiştir. Dosyada böyle bir izin bulunmadığı görülmüştür.
- Kiralanacak araçların kimlere tahsis edileceği ve ne amaçla kullanılacağı hakkında dosya içersinde herhangi bir belgeye, bilgiye rastlanmamıştır. Gerekli açıklamanın yapılması yanında, belediye muhasebe yönetmeliği 33/12'de belirtilen cetvelin tasdikli bir suretinin gönderilmesi, muhammen bedel tespit tutanağı incelendiğinde fiyat tespiti için özel şirketlere başvurulurken, ticaret odasından fiyat istenmediği görülmüştür.
- Ayrıca ilgili araçların yıllık birim kira bedellerinin neredeyse araçların satış bedellerine yaklaştığı tespit edilmiştir.
- Şartname ve sözleşmelerde işin bitim tarihi 31.12.1995 olarak gösterilmesini karşın, 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu'nun 50 ve Belediye Bütçe Muhasebe Usulü Tüzüğü'nün 23'üncü maddesine aykırı olarak "Gelecek yıl yeni sözleşme yapılıncaya kadar işin süresi 2 ay daha uzatılabilir" hükmüne yer verilmiştir.