Win-Türkçe
ASCII

İÇ PAZAR TÜKENDİ
Ancak iki krizin ardından 2001'in ilk altı aylık analizi yapıldığında geçen yılın ne kadar 'sanal bir mutluluk' yılı olduğu daha iyi anlaşılıyor. Birçok sektörde iç pazar yüzde 50 ile 80 arasında küçüldü. Artık kimse pahalı, markalı ürünler almıyor. Pirinç yerine bulgur, markalı ürünler yerine kimsenin bilmediği ucuz markalarda tüketim hızla arttı. Hemen her sektörde kayıtlı işsiz sayısı 1 milyonu devirip düzenli maaş alan kesimde önemli bir azalma olunca otomobiller, televizyonlar, buzdolapları da dükkânlarda seyirlik hale geldi.

Perakende de ise ilk yarıda kişi başına alışveriş yüzde 15 azaldı. İlk yarıda halinden memnun olan tek sektör ise turizm oldu. İthalata dayalı olduğu için doların her artışından olumsuz etkilenen bilişim sektöründe de satışlar yarı yarıya düştü. Oysa geçen yıl 2001'in bilişim sektörü açısından rekorların kırılacağı bir yıl olarak görülüyordu. Birçok sektör maliyetine ya da maliyetinin altına çalışıyor.

İHRACAT BÜYÜK ŞANS
İlk altı ayın rakamlarına göre otomotiv, tekstil-konfeksiyon, demir-çelik, beyaz eşya, elektronik ve çimento sektörleri ihracatla çarklarını döndürdü. IMF Birinci Başkan Yardımcısı Stanley Fischer'ın bile, reel sektör temsilcileri ile yaptığı toplantıda İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği Başkanı Nuri Artok'a, 'Hadi yine iyisiniz' şeklinde espri yapması dikkatlerden kaçmadı. Ancak, özellikle hazır giyimde ilk altı aylık rakamlarda geçen yıla oranla önemli bir oynama olmadı. Bu yıl yüzü gülen tek sektör ise turizm oldu. Türkiye'ye gelen turist sayısında yüzde 27 artış kaydedilirken, gelir bazında artışın ilk altı ayda yüzde 35'i bulacağı ifade ediliyor.

Geçen yılın ilk altı ayında iç pazarda satış rekorları kıran otomotivciler, bu yıl bir kabus yıl yaşıyor. Öyle ki bazı fabrikalarda Temmuz ayında bir adet bile otomotiv üretilmemiş. Ocak-Haziran döneminde 144 bin 733 adet motorlu taşıt üretildi. Bu rakam geçen yıla göre yüzde 27 azalmaya işaret etti. İç pazardaki talep daralmasına rağmen üretimin düşük de olsa devam etmesi yılın ilk yarısında 112 bin araç ihraç edilmesinden kaynaklanıyor. Yalnız iç pazara yönelik üretim düşüşü yüzde 78'i !buluyor.

İndirimlere rağmen iç satışlarda kıpırtı olmadı. Şirketler neredeyse ilk yarıyı indirimle geçirdi. Tekstil ve konfeksiyon ihracatında da çok büyük artış yaşanmadı. Özellikle hazır giyim ihracatındaki artış yüzde 0.4 gibi çok cüzi bir düzeyde kaldı. İki sektörün toplamını artıya çeviren ise tekstil ihracatındaki yüzde 10'luk artış oldu. Sektör temsilcileri, kredilerin kesilmesi ile birlikte yüzlerce küçük firmanın ihracat şansını kaybettiğini belirtiyor.

Geçen yıl tam anlamıyla bir tüketim çılgınlığının yaşandığı beyaz eşyada bu yıl iç pazarda hüsran yaşanıyor. Beyaz eşyayı kurtaran da yine yüzde 30 artan ihracat oldu. Buzdolabı ihracatı yüzde 28, çamaşır makinesi ihracatı ise yüzde 51 arttı. Buna rağmen üretim rakamları yüzde 14 düşerek 2.1 milyonda kaldı. Öyle ki Vestel Genel Koordinatörü Ömer Yüngül, ihracatta otomotiv sektörü ile yaşanan tatlı rekabette hayli iddialı olduklarını her fırsatta söylemekten geri kalmıyor.

İnşaat sektöründeki durgunluk demir-çelik sektöründe de kendini gösterdi. Demirçelik Üreticileri Derneği Genel Koordinatörü Hami Kortay, ilk altı aydaki yüzde 6.6'lık üretim artışının ihracattan kaynaklandığını söyledi. İç pazardaki daralmanın yüzde 30'u bulduğuna işaret eden Kortay, bu yıldan umutlu olmadığını belirtti. Kortay, ihracattaki hem miktar olarak hem de değer bazında artışın üreticilerin gerçek anlamda emniyet sübabı olduğunu söyledi.

Piyasalardaki daralmayı en iyi anlatan sektörlerden biri de elektronik oldu. Elektrik süpürgesi, müzik seti ve video üretiminde yüzde 70'leri bulan düşüş çarpıcı bir sonuç ortaya çıkardı. Evleri elektrikli süpürge ile süpürmek ve müzik dinlemek birçok insan için hâlâ ulaşılması zor bir mevkide duruyor. İnsanlar tüketimi kısarken elektronik eşyayı birinci sıraya koydu. Buna karşılık televizyon üretimindeki düşüşün yüzde 5.7'de kalması büyük ölçüde ihracatın katkısıyla oldu.

İnşaat sektöründe bir yıldır yaşanan durgunluğun üzerine iki de kriz eklenince çimento üretim ve satışlarındaki düşüş de kaçınılmaz oldu. Rekabet Kurulu Kararı nedeniyle çimento Müstahsilleri Birliği'nden ilk dört aylık veriler alınabildi. Birlik Genel Sekreter Yardımcısı Kerem Erşan, çimentodada ihracatın iç satışların kaybını karşılayacak büyüklükte olmadığına dikkat çekti. Erşan, "Üretim 14, iç satışlar ise yüzde 20 düştü. İhracattaki artış yüzde 7.1'de kaldı" dedi.

Turizm, belki de bu yıl işleri yolunda giden ve yüzü gülen tek sektör olacak. İlk altı ayda Türkiye'ye gelen toplam turist sayısı geçen yıla oranla yüzde 21 artarak 4 milyon 725 bini buldu. Turizm sektörü yılsonu itibariyle gelen turist sayısını 13 milyon olarak revize etti. Otel ve tatil köyleri yerli turiste yine kapılarını kapadı. Hükümetin de krizden çıkılmasında bel bağladığı turizm, devalüasyonun da etkisiyle kimseyi üzmeyecek.

Geçen yılın en gözde sektörlerinden olan bilişim zor günler geçiriyor. 2000'i 12.8 milyar dolar gelir ile kapatan sektörde bu yıl 20 milyar dolarlık gelir hedeflenmişti. Ancak hedeflere ulaşmak bir yana 2001'de sektörünün yüzde 16 küçüleceği tahmin ediliyor. Tahminlere göre sektör yılı 10.8 milyar dolar gelirle kapatacak. Ürünlerin dolara endeksli olması sektörü krizlere karşı kırılgan hale getirdi. Finans sektöründen gelen yoğun alımların hissedilir derecede azalması gösterildi.

Krizden az etkilenmesine rağmen perakendede de düşüş yaşandı. Koç Holding Tüketim Grubu Başkanı Cengiz Solakoğlu, yönelimin özellikle markasız ürünlere kaydığını, parası olanın da 'ne olur ne olmaz' diyerek marketlerden uzak durduğunu belirtti. Bunun piyasaya durgunluk olarak yansıdığını kaydeden Solakoğlu, "Moreller çok düşük. Güven sorununu halledebilirsek sonbaharda ilk altı ayın ancak yarısını telafi ederiz. Her halükarda bu yılı yüzde 3-5 küçülme ile kapatacağız" dedi.

Leyla ŞEN