Devalüasyon nasıl belirleniyor?

Şu anda uygulanan Merkez Bankası para politikasına göre TL'nin değer kaybı, yani devalüasyon, enflasyona paralel sürdürülüyor. Kur artışının enflasyonun üzerine çıkmasına veya çok altına inmesine izin verilmiyor. Kurlardaki bu istikrar da Merkez Bankası tarafından sağlanıyor.

Aslında döviz fiyatlarını piyasa belirliyor. Arz ve talebe göre fiyatlar denge buluyor. Piyasa koşullarına göre günlük kur artışı Merkez Bankası'nın öngördüğü oranın dışına çıkarsa da Merkez Bankası müdahale yapıyor.

Örneğin eylül ayında Merkez Bankası günlük devalüasyon hızını onbinde 8 ile 10 aralığında tutuyor. Eğer döviz talebi çok canlı ise Merkez Bankası piyasaya dolar satıyor. Aşırı kur artışını dizginliyor. Veya dövizden kaçış varsa piyasadan dolar alarak kur artışını günlük istediği orana yükseltiyor.

Günlük devalüasyon da saat 15:00'te bankalararası piyasada oluşan fiyatların ortalaması alınarak belirleniyor.

Sepete bakılmalı

Ancak TL'nin dövize karşı günlük, aylık veya yıllık olarak ne kadar değer kaybettiğini sadece dolara bakarak bulmak yanıltıcı. Diğer para birimlerine de bakmak gerekiyor. Çünkü iç piyasadaki gelişmelerin yanı sıra fiyatlar yurtdışından da etkileniyor. Örneğin dolar diğer para birimlerine karşı değer kaybettiğinde, iç piyasada da fiyatı düşebiliyor. Ancak madalyonun diğer yüzünde bulunan markın fiyatına bakıldığında, ortaya anormal bir artış çıkabiliyor. Merkez Bankası da devalüasyon dengesini bir "döviz sepeti" oluşturarak koruyor.

Piyasa genellikle devalüasyon hızını "bir dolar ve 1.5 marktan oluşan döviz sepetine" bakarak takip ediyor. Bu sepetin değerinin bulunması için mark o günkü TL değeri 1.5'le çarpılıyor. Üzerine doların TL fiyatı ekleniyor. Elde edilen rakamın bir öncekine göre farkı alınınca da günlük devalüasyon ortaya çıkıyor.

Eğer bu artış hızı Merkez Bankası'nın 'istediği' oranın üzerinde veya altında seyrediyorsa, piyasaya müdahale ediliyor.

Kurlardaki artış TEFE'yle atbaşı